Ñe'ẽpyahu

Vikipetãmegua
Kundaharãme jeho kundaharã, Jeheka

Ñe’ẽpyahu (karaiñe'ẽ: neologismo) ha’e umi ñe'ẽ osẽ térã ojepuru ramóva peteĩ ñe’ẽtépe.

Tembikuaa'aty rechaukaha

(jehaijey) Ñe’ẽpyahu ñemohenda

  1. Ysaja rupigua Ñe’ẽpyahu. (Neologismo de forma) Oiko oñembojoapývo ñe’ẽ oĩmavavoi peteĩ ñe’ẽme, ha upekuévo iñambue ijysaja. Techapyrã: ñe'ẽkuaaty, avakuaaty, ñe'ẽtekuaa, apykahai, ogykehai.
  2. He’iséva rupigua Ñe’ẽpyahu. (Neologismo de sentido) Ko mba’e ojehu oñemoambuévo pe he’iséva peteĩ ñe’ẽ oĩmavavoi peteĩ ñe’ẽme. Techapyrã: kavaju (jeja’o), tĩso'o (ñenupã), kũremói (vare’a), tãirasy (tapicha ay).
  3. Pytagua ñe’ẽngue. (Extrangerismo) Ko’ãva ha’e umi pytagua ñe’ẽ oikéva peteĩ ñe’ẽtépe. Techapyrã: ovecha, kavara, kavaju, aramirõ, arapaho, aramboha.
  4. Ñe’ẽ kachiãi. (Barbarismo) Ha’e umi ñe’ẽ oje’e térã ojehai vaíva, ikatu avei ou ambue ñe’ẽgui. Techapyrã: oĩai (oĩ avei), amooto (amo gotyo), ndie (ndive).

(jehaijey) Ñe’ẽpyahu ñemoheñói

  1. Ñe’ẽjoapyete. (Composición) Kóvape oñembojoajúva ñe’ẽmanteva’erã. Techapyrã: jagua+rete, pira+pire, apyka+hai, ta'anga+mbyry.
  2. Pehe’ãmbyre. (Derivación) Oñembojoapy ñe’ẽpehẽtai mboyvegua térã upeigua, peteĩ ñe’ẽrapóre. Techapyrã: mbo’erã, mbo’epy, ñembo’e, temimbo’e, mbo’ehára.
  3. Ñe’ẽpehẽtaipuru. (Parasíntesis) Jaipurúramo umi mokõivéva jahechamava’ekue oñondive. Techapyrã: jaguarete’i, pirapireo, mbo’ekuaahára, mbo’erekokuaahára.
  4. Taiñepyrũ puru. (Acronimia) Ñambojoajúramo umi tai omoñepyrũva peteĩ ñe’ẽ. Techapyrã: karaiñe’ẽme: Laser, Radar. Guaraníme ndaipóri gueteri.
  5. Pujogua. (Onomatopeya) Ñaha’ã jave tekoha rehegua tyapu. Techapyrã: pararã, perere, piriri, pororo, pururũ, pyryrỹi, guiriri, guarara.
  6. Ñe’ẽpurukapy. (Préstamo) Ko’ãva ha’e umi ñe’ẽ oúva pytagua ñe’ẽtégui ha oikéva ambuépe. Techapyrã: ovecha, kavara, kavaju, aramirõ, arapaho, aramboha.

(jehaijey) Techapyrã ñe'ẽpyahu avañe'ẽkua

Techapyrã ñe'ẽpyahu avañe'ẽkua
Ñe’ẽ Ojoapyvakuéra He’iséva
Apekũ’apy Ape + kũ + apykuaa / Tapa + dentro + saber Velo palatal
Kuaapyhychae Kuaa + pyhy + chae / Saber + tomar + por sí mismo Experiencia
Ñe'ẽjoapykatúva Ñe’ẽ + joajupy + katúva / Palabra + unido + perfecto Lengua aglutinante
Ñe’ẽpehẽteĩva Ñe’ẽ + pehẽ + teĩva / Palabra + sílava + uno Monosilábicas
Ñe'ẽrapoambuéva Ñe’ẽ + rapo + ambuéva / Palabra + raíz + cambio Lengua de flexión
Ñe’ẽjoapykuaa Ñe’ẽ + joajupy + kuaa / Palabra + unido + saber Aglutinación
Tembikuaatyguigua Tembi + kuaa + aty + gui + gua / Lo + conocer + grupo + de + de Científico
Ñe’ẽkuaa’yma Ñe’ẽ + kuaa + yma / Palabra + conocer + pasado Paleontología lingüística
Ñe'ẽmbojerekatu Ñe’ẽ + mbojere + katu / Palabra + dar vuelta + perfecto Traducción
Ñe’ẽpehẽpurukuaa Ñe’ẽ + pehẽ + puru + kuaa / Palabra + pedazo + usar - saber Polisíntesis
Ñe’ẽpuambue Ñe’ẽ + pu + ambue / Palabra + sonido + distinto Transfonetización
Ñe'ẽpuandu Ñe’ẽ + pu + andu / Palabra + sonido + sentir Fonética
Ñe'ẽrapokuaa Ñe’ẽ + rapo + kuaa / Palabra + raíz + saber Etimología
Kuaapyhy Kuaa + pyhy / Saber + agarrar Aprendizaje
Ñe’ẽte’ypy Ñe’ẽ + tee + ypy / Palabra + verdadero + primitivo Lengua primitiva
Pu'andu'ỹva Ñe’ẽ + pu + andu + ỹva / Palabra + sonido + sentir + que no Sordo
Pytuhẽrape Pytu + nohẽ + rape / Aire + sacar + camino Faringe
Ñe'ẽrapokuaa Ñe’ẽ + rapo + kuaa / Palabra + raíz + saber Etimología
Angapykuaa Anga + ryepy / Alma + lengua + punta Psicología
Aojojapa Ao + joja + pa / Ropa + igual + todos Uniforme
Aporeko Apo + reko / Hacer + manera Técnica
Avatiky Avati + aky / Maíz + verde (no maduro) Choclo
Pyti'achiã Pyti’a + chiã / Pecho + chillido Chillido bronquial
Pyti'akangue Pyti’a + kangue / Pecho + hueso Esternón
Ryguasu Uru + guasu / Odontophorus + grande Gallina
Sambyhy Sã + mbyhy (de pyhy) / Cuerda + agarrar Gobernar
Tapykueho Tapykue + ho / Detrás + ir Seguir
Tatypykua Tatypy + kua / Mejilla + agujero Hoyuelo
Tavayguarekuái Tava + ygua + rekuái / Ciudad + oriundo de + ordenar Democracia
Tekoayhureko Tekove + rayhu + reko / Vida + amor + manera Filantropía
Yvapareha Yvága + parehára / Cielo + mensajero Ángel
Akaray Akara + y / Un pez (equidens) + agua Nombre de un río
Arekutakua Arecuta + kua / Un pez (precostumus) + guarida Lugar en Emboscada
Tarumandy Tarumá + ndy / Olivo + colectivo Compañía de Luque
Ahoja'o Ahoja + o / Cubierta + sacar Apocalipsis
Angaipo’o Anga + ai + po’o / Alma + podrido + arrancar Perdón de pecado
Añaretã Aña + retã / Diablo + patria Infierno
Japo’ỹkuái Japo + ỹ + kuái / Hacer + no + ordenar Prohibir
Joyke’yrayhu Joyke’y + rayhu / Hermano + amor Amor fraternal
Jyvakõipuku Jyva + mokõi + puku / Brazo + dos + largo Braza
Kaguyhái Kaguy + hái / Vino + agrio Vinagre
Kavajukaruha Kavaju + karuha / Caballo + donde come Pesebre
Kuaarão Kuaa + rã + óga / Saber + para + casa Escuela
Kyhyngatu Kyhyje + ngatu / Temor + bueno Piedad
Mba’erokyrupa Mba’e + roky + rupa / Cosa + brotes + almacigo Huerto
Mbohyita Mba’e + pohýi + heta / Cosa + pesada + muchos Carga
Ñe’ẽdu’ỹ Ñe’ẽ + rendu + ỹ / Palabra + escuchar + no Desobediente
Ñe'ẽngarandu Ñe’ẽnga + arandu / Dichos + sobios Proverbios
Taikuaa’ỹva Tai + kuaa + ỹva / Letra + saber + que no Analfabeto
Uruenda Uru + renda / Jefe + lugar de Pretorio
Yrupiata Y + rupi + guata / Agua + por + andar Navegar

(jehaijey) Moõgui osẽ

  • Wikipedia Enciclopedia Libre.
Tapicha rembipuru
Espacios de nombres

Variantes
Acciones
Kundaharã
Tembiporu
Ambue ñe'ẽ