Tupi ñe'ẽ

Vikipetãmegua
Kundaharãme jeho kundaharã, Jeheka
Tupi ñe'ẽ
Yvy henda oĩva: Ñembyamérika
Tetãnguéra: Flag of Argentina.svg Argentina
Flag of Bolivia.svg Volivia
Flag of Brazil.svg Vrasil
Flag of Colombia.svg Kolombia
Flag of French Guiana.svg Gujána Hyãsiapegua
Flag of Paraguay.svg Paraguái
Flag of Peru (state).svg Perũ
(anteriormente Flag of Uruguay.svg Uruguái)
Máva oñe'ẽva: ~5.040.000 (2009)[1]
Filiación genética: Yê-tupí-caribe (?)
Subdivisiones: Tupí-Guaraní
Arikem
Aweti
Mondé
Mundurukú
Puruborá (extinta)
Ramárama
Tuparí
Yuruna
ISO 639-1
ISO 639-2 tup
ISO 639-3
Tupi languages.png
Tupi ñe'ẽ (violeta) ha tupi ha guarani ñe'ẽ (rosa) ko'ãga ha ymaguare.

Tupi ñe'ẽ ha'e ñe'ẽ aty guasu 80 ñe'ẽnguéra rekova, Ñembyamérika te'ýi ñe'ẽ aty tuichaveva. Oĩva Ka'aguy guasu Amasona guive Ysyry La Plata peve. Oguereko 10 aty'i, aty'i tuichave ha'e Tupi ha guarani ñe'ẽ.

Ñe'ẽnguéra[jehaijey]

Tupi ñe'ẽ omboja'ova 10 ñe'ẽ aty'i, 9 oikova Amasona rendare:

  1. Ñe'ẽ aty'i arikẽ: oguereko mokõi ñe'ẽ. Peteĩva, herava arikẽ, ndoporoñe'ẽvave. Ambueva, karitiãna, oñe'ẽva 320 avakuéra, tetãvore Pindoramapegua Rondônia (ary 2005).[2] Tenía 123 hablantes en 1997.[3]
  2. Aty'i awetí: ñe'ẽ peteĩnte, awetí térã awetö, 140 avakuéra oñe'ẽ ko ñe'ẽ ko'ãga, tetãvore Pindoramapegua Mato Grossope (ary 2006).[4] Tenía 35 en 1997.[3]
  3. Aty'i juruna: 3 ñe'ẽnguéra.
  4. Aty'i mawé-sateré: ñe'ẽ peteĩnte, pe mawé térã sateré, 7.130 avakuéra gotyo 9.000 avakuéra oñe'ẽ ko ñe'ẽ, tetãvore Pindoramapegua Pará ha Amazonas (ary 2000).[5][6] En 1991 tenía 3.000 hablantes[7] ha ary 1997 5.000.[3]
  5. Mondé ñe'ẽ: 6 ñe'ẽnguéra.
  6. Aty'i munduruku: 2 ñe'ẽnguéra.
  7. Ñe'ẽ aty'i purubora: ñe'ẽ peteĩnte, puruvorá. Ary 2002 oĩva mokõi yvypóra ñóntema oñe'ẽva puruvorañe'ẽ, tetãvore Rondôniape.[8]
  8. Ñe'ẽ aty'i ramárama: Oĩva'ekue 5 ñe'ẽnguéra, ko'ãga oĩ mokõi ñe'ẽnte.
  9. Aty'i tupari: 5 ñe'ẽnguéra.
  10. Tupi ha guarani ñe'ẽ aty'i: 52 ñe'ẽnguéra.[9] Ñe'ẽ tenondegua ha'e guarani ñe'ẽ 6.000.000 avakuéra oñe'ẽ ko'ãga.

Mandu'apy[jehaijey]

  1. Ethnologue:Statistical summaries
  2. Ethnologue report for language code: Karitiâna
  3. 3,0 3,1 3,2 Anatole V. Lyovin (1997). An Introduction to the Languages of the World. Oxford: Oxford University Press, pp. 352. ISBN 0-19-508116-1.
  4. Ethnologue report for language code: Awetí
  5. Ethnologue report for language code: Sateré-Mawé
  6. William J. Frawley (2003) [1997]. International Encyclopedia of Linguistics: 4-Volume Set. Tomo I. Nueva York: Oxford University Press, pp. 299. ISBN 0-19-516783-X.
  7. Robert Henry Robins & Eugenius Marius Uhlenbeck (1991). Endangered languages. Edinburgo: Edinburgh University Press, pp. 60. ISBN 978-0-85496-313-3.
  8. Ethnologue report for language code: Puruborá
  9. Cheryl Jensen, p. 137

Arandukapurupyre[jehaijey]