Ñembojoja

MOÑEPYRŨ

ÑEMBOJOJA GUARANÍME (LA CONCORDANCIA EN GUARANI)

Teroñeꞌẽ ha ñeꞌẽtéva ñembojojoa (del Sujeto con el Verbo);
Ñeꞌẽtéva ha moĩmbaha ñembojoja (del Verbo con sus Modificadores);
Tero ha teroja tekomeꞌẽva ñembojoja (del Sustantivo con el Adjetivo Calificativo).

Teroñeꞌẽ ha ñeꞌẽtéva ñembojojoa

Teroñeꞌẽ oñembojoja ñeꞌẽtéva ndive avaite ha papapy ñeꞌẽpehẽtai rupive.

Techapyrã:

Tero

Jaꞌekuaa: Peru oguata itaꞌýra ndive
Ndajaꞌekuaái: Peru aguata itaꞌýra ndive

Jaꞌekuaa: Kalo ha Tani ohóta Paraguaýpe
Ndajaꞌekuaái: Kalo ha Tani rehóta Paraguaýpe

Terarãngue

Jaꞌekuaa: Che ajogua peteĩ jopói
Ndajaꞌekuaái: Che rejogua peteĩ jopói

Jaꞌekuaa: Ñande jaguatákuri kuehe kaꞌaru
Ndajaꞌekuaái: Ñande roguatákuri kuehe kaꞌaru

Jesarekopyrã: Ñeꞌẽteva oñemosusũ jave, avaite peteĩha ha mokõihãme, papyteĩ ha papyetápe, omoambue iñeꞌẽpehẽtai avaite ha papapyguigua (asẽ, resẽ, rosẽ, ñasẽ, pesẽ). Ko mbaꞌe ndojehúi avaite mbohapyha, papyteĩ ha papyetápe, ojepuruhápe peteĩ ñeꞌẽpehẽtai año mokõivévape (haꞌe osẽ --- haꞌekuéra osẽ).

Ñeꞌẽtéva ha moĩmbaha ñembojoja

Ñeꞌẽtéva naiñambuéi, upévare noñembojojái imoĩmbahakuéra rehe.

Techapyrã:

1. Che ajoguákuri ao che sýpe
Ko techapyrãme, ajoguákuri oĩ papyteĩme ha upéicha avei “ao” (papyteĩ). “ao” oĩ moĩmbaha mbohasapyrévarõ.

Che ajoguákuri aoita che sýpe
Ko techapyrãme, ajoguákuri oĩgueteri papyteĩme ha “aoita” katu papyetápe. Jepémo péicha, ñeꞌẽjoaju oñeikũmby porã.

2. Nde regueru ajakami nde kypyꞌýpe
Ko techapyrãme, regueru oĩ papyteĩme ha upeicha avei “kypyꞌy” (papyteĩ). “kypyꞌy” oĩ moĩmbaha mbohasapyreꞌỹvarõ.

Nde regueru ajakami nde kypyꞌykuérape
Ko techapyrãme, regueru oĩgueterei papyteĩme ha “ky-pyꞌykuéra” katu papyetápe. Jepémo upéicha, ñeꞌẽjoaju oñeikũm-by porã.

3. Haꞌe ohovaꞌekue iñangirũ ndive
Ko techapyrãme, ohovaꞌekue oĩ papyteĩme ha upéicha avei “angirũ” (papyteĩ). “angirũ” oĩ moĩmbaha opaichagua moirũ-guávarõ.

Haꞌe ohovaꞌekue iñangirũnguéra ndive
Ko techapyrãme, ohovaꞌekue oĩgueterei papyteĩme ha “angirũnguéra” katu papyetápe. Jepémo upéicha, ñeꞌẽjoaju oñeikũmby porã.

Tero ha teroja tekomeꞌẽva ñembojoja

Guaraníme teroja tekomeꞌẽva naiñambuéi, upévare noñembojojái tero rehe.

Techapyrã:

Pe karai marangatu oguata
(tero ikuimbaꞌemeñáva ha ipapyteĩva)

Pe kuñakarai marangatu oguata
(tero ikuñameñáva ha ipapyteĩva)

Umi karai marangatu oguata
(tero ikuimbaꞌemeñáva ha ipapyetáva)

Umi kuñakarai marangatu oguata
(tero ikuñameñáva ha ipapyetáva)

Jesarekopyrã: Jahechahaguéicha “Pe karai”, “Pe kuñakarai”, “Umi karai” ha “Umi kuñakarai” iñambue ohóvo, ha “marangatu” katu naiñambuéi. Ko mbaꞌe ohechauka ñandéve Guaraníme tero ha teroja tekomeꞌẽva ndikatuiha oñembojoja.

Manduꞌapy

Ohai David Galeano Olivera (GUARANI ÑEꞋẼTE HA ARANDU ANAMANDAJE).

v • e Guarani ñeꞌẽ
Hembiasakue ha iñemohenda	Guarani Haiꞌymakuaaty • Guarani reko ha ñeꞌẽ • Ñeꞌẽrapokuaa
Ñeꞌẽtekuaa, ñeꞌẽpukuaa ha ñeꞌẽjoajukatu	Ñeꞌẽjoaju pypegua (Ñembojoja • Ñeꞌẽjoaju Guaraníme • Ñeꞌẽ omýiva hendágui • Ñeꞌẽpehẽtai oñemohendajeýva • Ñeꞌẽriregua • Ñeꞌẽteja Guaraníme) • Ñeꞌẽjoaju rekopegua • Ñeꞌẽysajakuaa • Puꞌae aty • Terarãngue • Tero ha Teroja guaraníme • Ñeꞌẽjoajuha • Ñeꞌẽpykuaa Guaraníme • Ñeꞌẽtéva ha iñemohenda • Taꞌãngaꞌi kuatiapyre • Ñeꞌẽndýi Guaraníme • Ñeꞌẽpuporã
Ehecha Avei	Káso Ñemombeꞌu • Ayvu rapyta • Ore Remiandu Ñeꞌẽ • Guarani Ñeꞌẽte ha Arandu Anamandaje • Guarani Ñeꞌẽ Rerekuapavẽ • Paraguái Ñeꞌẽasahára Aty • Yvy Marãeꞌỹ Fundación