Guarani Ñe'ẽysajakuaa

GUARANI ÑEꞋẼYSAJAKUAA (MORFOLOGÍA GUARANÍ)

Haꞌe ñeꞌẽtekuaa vore ñanemboꞌéva ñeꞌẽ ñemohenda ijysaja rupi ha avei ñeꞌẽ moambueha puru. Aipóramo jaguereko mokõi mbaꞌe tekotevẽva ñamyesakã:

1. ñeꞌẽ
2. moambueha.

1. Ñeꞌẽ niko ijehegui heꞌise peteĩ térã hetave mbaꞌe. Péicha: “kavaju” haꞌe mymba réra ha “kavaju” heꞌise avei jejaꞌo. Mayma ñeꞌẽ jaipurúva guaraníme ñamohendakuaa poapy atýpe. Jaꞌeporãsérõ, guaraníme jajuhykuaa poapýichagua ñeꞌẽ

2. Moambueha katu haꞌe umi ñeꞌẽpehẽtai. Umíva niko ndeꞌiséi mbaꞌeve ijeheguirei. Ñambojoajúrõ ñeꞌẽ rehe katu omoambue koꞌãvape. Oĩ ñeꞌẽpehẽtai papapy, avaite, ysaja, ñeꞌẽapoha, ára, ñeꞌẽteko, kokatu ha meñaguigua.

Ñeꞌẽ ñemohenda ijysaja rupi

Guarani ñeꞌẽme jaguereko poapýichagua ñeꞌẽ (ocho clases de palabras). Umíva haꞌe:

1. Tero – Sustantivo ................ (Jagua – mesa – karai)
2. Teroja – Adjetivo ................ (Pe jagua – Mesa karape)
3. Ñeꞌẽtéva – Verbo ................. (ake – rekaru – osẽ)
4. Ñeꞌẽteja – Adverbio .............. (oguata porã – oho kuehe)
5. Terarãngue – Pronombre ........... (Haꞌe oguata)
6. Ñeꞌẽndýi – Interjección .......... (¡Cháke!, reꞌáta)
7. Ñeꞌẽjoajuha – Conjunción ......... (Maria ha Kalo oguata)
8. Ñeꞌẽriregua – Posposición ........ (oho ógape).

Koꞌã ñeꞌẽ oñemohendajey oñemoambuéva (palabras variables) ha noñemoambuéivape (palabras invariables).

Umi ñeꞌẽ oñemoambuéva apytépe jajuhukuaa:

• Tero,
• Teroja,
• Ñeꞌẽtéva, ha
• Ñeꞌẽteja

Koꞌãva rehe ñambojoapykuaa ñeꞌẽpehẽtai oñandukáva:

• Papapy (número),
• Avaite (persona),
• Meña (género),
• Ysaja (forma),
• Ára (tiempo),
• Ñeꞌẽapoha (voz),
• Ñeꞌẽteko (modo), ha
• Kokatu (grado).

Umi ñeꞌẽ naiñambuéiva apytépe jaguereko:

• Terarãngue,
• Ñeꞌẽjoajuha,
• Ñeꞌẽriregua, ha
• Ñeꞌẽndýi.

Manduꞌapy

• Ohai David Galeano Olivera (GUARANI ÑEꞋẼTE HA ARANDU ANAMANDAJE).