Hyãsia

Vikipetãmegua
Kundaharãme jeho kundaharã, Jeheka
Hyãsia
Estado miembro de la Unión Europea

Flag of France.svg
Poyvi
Armoiries république française.svg
Ha'erã'i
Tetã ñe'ẽ akã: «Liberté, égalité, fraternité»
(hyãsiañe'ẽme:«tekosãso, tekojoja ha joyke'yrayhu»)
Tetã Momorãhéi: «La Marseillaise»
France in the World (+EU).svg
Tavusu
(ha táva tuichavéva)
Parĩ
Ñe'ẽnguéra Hyãsiañe'ẽ
 • Hablados Ñe'ẽnguéra Hyãsia pegua
Tetãygua réra Hyãsiaygua
Tekuái reko Tavakuairetã mburuvichavy rapépe
 • Tendota Emmanuel Macron
 • Sãmbyhyhára peteĩha Édouard Philippe
Tetã Amandaje Parlamento francés
Asamblea Nacional de Francia
Senado de Francia
Congress of the French Parliament
Ñepyrũ
 • Tavetãnguéra Hyãsiaygua
 • Jekupytyha Veydũ pegua
 • Ñorairõ Sa Ary
 • Villers-Cotterêts
 • Revoluciõ
 • Léi guasu 1958 pegua
 • Tavakuairetã Poha


481-511
843

1337-1453

1539
1789-1799

4 jasypa ary 1958-pe

5 jasypa ary 1958-pe
Yvy apekue Ñemoĩha 42.º
 • Opaite 643 801[1] km²
 • Y (%) 0,26 %
Tembe'y 2 889 km
Y rembe'y 5 500 km
Yvyty yvatevéva Mont Blanc
Barre des Écrins
Ava hetakue Ñemoĩha 22.º
 • Hetakue 66 952 000[2] hab.
 • Typy'ũ 98,8 hab./km²*
 • Opaite (2012) US$ 2 254 067 mill.[3]
 • Per cápita US$ 34 077
PIB (nominal) Ñemoĩha 5.º
 • Opaite (2012) US$ 2 608 699 mill.[3]
 • Per cápita US$ 41 141[3]
IDH (2015) 0,897[4] (21.º) – Iporãite
Viru Euro (€)
Franco
Ára UTC +1
 • Arahakúpe UTC +2
ISO Jehero 250 / FRA / FR
Tetã renda tee Ñandutíme .fr, .bzh, .tf, .re, .wf, .yt, .pm, .paris
COI Jehero FRA
Opaite Tetã Yvýgui
[editar datos en Wikidata]

Hyãsia (hyãsiañe'ẽme, France), héra tee Tavakuairetã Hyãsia (République française), ha'e niko peteĩ tetã hekosãsóva, oĩva Európa Joatýpe, oporombojára itapichakuéra upe tavakuairetã mburuvichavy rapépe. Ijapekue, oguerekóva heta ypa'ũnguéra ha tetãmi opytáva yguasu rembe'y ambuéva, oguereko 643 801 km².[1] Ary 2015 jave, Hyãsia oguereko kuri ipype 66,3 sua yvypóra oikovéva ipype, 64,2 sua Hyãsia retã Európape ha 2,1 sua umi ypa'ũme ha tetãmíme opytáva yguasu rembe'y ambuéva.[5]

Hyãsia retã, ijapekue oĩva Európape,[6] opyta ku yvyrusu ikuarahyreiképe, ha ijerére ojejuhu ñemby ngotyo upe para Yvy mbytépe, Mónako (4,4 km) ha Itália (488 km) avei; ñemby kuarahyreike gotyo ojejuhu ku tetã España (623 km), Andorra (56,6 km) ha upe para Kantámbira pegua; kuarahyreike gotyo ojejuhu paraguasu Atlántiko; yvate gotyo, upe ypo'i la Mancha rire, Tevatã Joaju, upe para Yvate pegua ha Véyhia (620 km), ha kuarahyresẽ ngotyo ojejuhu upe tetã Luxemburgo (73 km), Alemaña retã (451 km) ha Suisa retã avei (573 km). Ypa'ũnguéra Hyãsiaygua oĩva Európa yvyrusúpe ha'e pe ypa'ũ hérava Kóysega, para Yvy mbytépe kuarahyreike gotyo, ha heta ypa'ũ atykuéra oĩva Hyãsia rembe'y paraguasu Atlántiko-pe. Yvyrusu Amérikape ojejuhu Gujána Hyãsiapegua, niko tetãvore isãso'ỹva, iñemby gotyo ojejuhu Pindoráma retã (673 km)[7] ha Surinam (510 km), ha ypa'ũnguéra ha ypa'ũ aty hetáva Martiníka, Guadalupe, San Bartolomé, San Martín ha upe ypa'ũ aty San Pedro ha Miquelón. Upe paraguasu Índiko oguereko ypa'ũnguéra Mayotte ha Reunión, oguereko avei umi ypa'ũ aty Polinésia, Wallis ha Futuna Caledonia Pyahu upe paraguasu Py'aguapýpe.

Hyãsia niko upe tetã virumomba'apohavéva poteĩha ha ijepokuaa ojeikuaaite heta tetãme. Oĩ ko aty G8-pe, Éuro joatýpe Schengen joajúpe avei.

Saro'y XIX jave, Hyãsia ha'e akue peteĩ tetã mbareteite, ojapo heta kolónia ha oñemu heta, ha heta ary jave iñe'ẽ, hyãsiañe'ẽ ha'e akue ñe'ẽ tenondeguavéva ojeipururã tetã ñeporombuekoviáva, ko ñe'ẽ niko opu'ãvéva umi rrománika pa'ũme ha'e hyãsiañe'ẽ, térã imombyryvéva latinañe'ẽ pegua. Ko ára jave, hyãsiañe'ẽ ojeipuruite heta tetãme ha imba'eguasuite.

Mandu'apy[jehaijey | editar código]

  1. 1,0 1,1 CIA. «Francia - Geografía - Libro Mundial de Hechos» (en castellano). Consultado el 29 de diciembre de 2016.
  2. INSEE (2010). «Bilan démographique 2009» (en francés). Consultado el 14 de febrero de 2010.
  3. 3,0 3,1 3,2 «France». Fondo Monetario Internacional. Consultado el 4 de octubre de 2013.
  4. PNUD (27 de marzo de 2017). hdr.undp.org (ed.): «"Informe sobre Desarrollo Humano 2016"» (en inglés) (html). Consultado el 10 de abril de 2017.
  5. «Insee - Population - Bilan démographique 2014 - Des décès moins nombreux». Consultado el 31 de julio de 2015.
  6. Hyãsiaygua oje'e l'Hexagone (upe tetã orekóva poteĩ yke) ojoguágui peteĩ poteĩkejojáva.
  7. La mayor frontera francesa con sus países vecinos