Jataꞌity (Guaira)
| Jataꞌity Yataity del Guairá | ||
|---|---|---|
| Tetã |  Paraguái | |
| Tetãvore | Guaira | |
| Avaitakue | 4757 ava | |
| Aperaꞌã | 111 km² | |
| ISO | ||
| Yvatekue | 150 m | |
| Koordinasiõ | ||
Jataꞌity haꞌe peteĩ tavaꞌi tetãvore Guaira, Paraguái. Ojejuhu 164 kilómetro Paraguaýgui. Ojeike tava ao poꞌi jejapohápe tape 8 Blas Garay rupi, upe tape ombojoaju Koronel Oviedo ha Villarríka. Jataꞌity ojeikuaa ha ojeꞌe haꞌeha ao poꞌi apoha.
Techaukapy
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Ojeikuaa Jataꞌity peteĩ táva michĩha, tavarory. Katu oguereko óga tuicháva ha ijape kapiꞌíva; hape tuja yvypytãgui. Ojeikuaa tembiapo porã marangatúva ojejapoha ko tendápe haꞌéva ao poꞌi.
Aomboyvyjeguapy ao poꞌi, hembiapo ndaijojahái ojejapóva mandyjúgui oñemomorãmby umi kamisa, sái, aripaka ao, ñemokaha ha ambue.
Heta jeguakahára jataꞌitygua, oñembosakoꞌi ohechauka hag̃ua hembiapokuéra "ñemupavẽha mbaꞌejehecha hekopeguaite". Oiko jasypoteĩ ary vyꞌajehurã sapyꞌa, oiko okavusu ojehechuka heta ao poꞌi iporãva.
Ao poꞌi jehechuka ary ha ary ija heta kuñakarai kyreꞌỹ ombaꞌaposéva upe tavapegua ikatúva ohechuka hembiapo aporeko. Ojehechuka mbaꞌeapo opaichagua mbojegua ao apesehã, umi mbaꞌejehechaharã pererĩ.
2.200 ava rupi ombaꞌapo pe távape aomboyvyjeguapy ao poꞌi, ao poyvi upéicha avei ojejapo oñembojeguapy typói, kamisa, kasõ, aripaka ao, voko ha ambue mbaꞌe.
Ko árape saꞌive oñemu pe mbaꞌejehecha ao tee oguejypaite, upévare umi jeguaka apohára ogueraha ohepymeꞌẽ ñenupavẽhape. Haꞌekuéra heꞌi oikuaaha heta Jaikuaa ao poꞌi jejapoha isarambiha ambue tendápe; ñane retãme katu jaikuaa ndaiporiha ohupytýva jeguakaꞌapohára jataꞌityguápe koꞌã mbaꞌeapópe.
Jataꞌitýpe mbojegua ao poꞌi haꞌe mbaꞌapo puꞌakave opavavépe pe távape, umi apoñemyakãha oipytyvõ mbarete, ohupyty ombojeheꞌa tekoꞌyma; jeguakapy umi kamisa upéicha oñembohasa hag̃ua ambue tendápe.
Pe ao poꞌi ojejapo ñande pope 100% mandyjúgui, heñoijey saꞌarajere ohasámava; ojoko mboyve ñemurekoꞌapo José Gaspar Rodríguez de Francia.
Umi kuñanguéra omosãkatuetevaꞌerã mandyju omboyvy hag̃ua umi ao ojeipurúva.
Tenda rerarapokuaa
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Hera heꞌise guaraníme: "Kaꞌaguy oĩha Jataꞌi ty".
Tembiasakue
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Jataꞌity oñepyrũ arapaꞌũpe opuꞌãjey pe paha tenda Villarika del Espiritu Santo,ojejapo kuatia añetéva rupive 12 jasypoapy 1701. Pe ao poꞌi ári avei ojeheka vaka ñemongakuaápe, asukápe, ha yvyrápe.
Tavayguára
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Oñepyrũ 1851 yvy (itajusaꞌýva ruvicha) Bartolomé Oviedo rupive.
Yvyapekuaa
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Jataꞌity, ao poꞌi jejapoha; opyta kuarahyreike rembeꞌýpe irundy tetãvore Guaira, ojeike tape hũre 2 supukukue guive tape 8 D.r. Blas Garay.
Yvy
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Tavaꞌi Jataꞌity tuichakue 111 supukukue hembeꞌyrundy joja. Oĩ tavayguakuéra 4.138 yvypóra; ijakuaa pe tavaꞌipe 37,27 ava úmiva apytépe hetave oñembaꞌapo tembiapojegua.
Arapýra
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]- Yvate gotyo opyta irundy (tetãvore)
- Yvy gotyo ojejuhu haꞌeño ysyryguasu, Tevikuarymi.
- Kuarahyjeike opyta tetãvore Villarrika
- Kuarahyresẽ opyta tavaꞌi Dr. Brotell ha avei tavaꞌi Mbokajaty Yhaguy.
Yvyraꞌãngasyry
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Tavaꞌi: Jataꞌity ojetopa pe ysyryguasu Tevikuarymi ha ambue Ysyry Mitãy. Ysyry kuñakarai Gervasia.
Avaitakue
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Ojehechaháicha pe ava jeipapápe sãmbyhy mburuvichaguasu papyꞌaporeko pe Tavayguakuéra aty guasu oĩ péicha:
- Táva 0 ha 14 ary 31,1%
- Táva 15 ha 64 ary 59,1%
- Táva 65 ary ha ambue ary 9,8%
Pe avajeipapape ojehechakuaa 53,75% tavaygua oiko okaragotyo.
Virureko
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Pe ñembaꞌapo kokue ha mymbareko haꞌe ojeikove hag̃ua. Ojeikuaaháicha herekopykuaa pe tavaꞌi 8 sua tapicha ojere pe ao poꞌi jejapóre, jeguakapy he kopeguaite Paraguayo tekoꞌyma opytáva iñemoñarépe; oñepyrũvaꞌekue ary XIX.
Tapekuéra ha Momaranduha
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Jataꞌity haꞌe peteĩ tavaꞌi opytáva 164 km Paraguaýgui. Oñeg̃uahẽ tape hũ 2 Mariscal José Felix Estigarribia, Asunción. Coronel Oviedo tape hũ 8 Dr. Blas Garay (Coronel Oviedo- Villarrica). Tape hũmbaite 2 km.
Ambue tapekuéra oñemoĩporãmba avei ojeguatakuaa hag̃ua. Oguereko pumbyry Copaco ha ambue.
Mbaꞌyruguata
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Oguereko mbayruguata ipyahúva ojeho hag̃ua táva guasúpe ha ambue tendápe. Avei oguereko mbaꞌyruguata ogueraháva upe tavaꞌi jerére.
Oñeg̃uahẽ hag̃ua
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Oñesẽ Paraguaýgui tape 2 Mariscal José Felíx Estigarribia. Oñeg̃uyahẽ táva Coronel Oviedo ha ojeipyhy tape 8 Dr. Blas Garay og̃uahẽva tetãvore Villarríkape tavaꞌi herakuãveva tembiapojegua.
Areteguasu
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Pe ára pokõi jasypoteĩ ojeguerohory oñemombaꞌe guasu tupãsy Virgen del Rosario ára.
Manduꞌapy
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]- Ohai: Isabel González