Kanatã

Vikipetãmegua
Kundaharãme jeho kundaharã, Jeheka
Canada
Kanatã
Bandeira de Kanatã Eskudo de Kanatã
Poyvi Eskudo
Tetã Ñe'ẽ akã: A Mari Usque Ad Mare (latinañe'ẽme: 'Yguasúpegua yguasúpe').
Tetã Momorãhéi: O Canada
Himno real: God Save the Queen
(avañe'ẽme: «Tupã toñangareko Mburuvicha Kuña»)
 
Situasión de Kanatã
 
Tavusu
 • Távayguakuéra
 • Koortenata
Ottawa
Blason ville ca Ottawa (Ontario).svg

859704 Hab (2005)
45°24′ N 75°40′ O
Táva guasúve Toronto
Blason ville ca Toronto (Ontario).svg
Ñe'ẽ tetãkua Ingyaterrañe'ẽ ha hyãsiañe'ẽ
Ysaja porokuáigua Monarquía parlamentaria joatýpe
Monarca
Gobernador
Primer Ministro
Isabel II
David Johnston
Stephen Harper
Sãso
 • Léi guasu
 • Kuatia Westminster
 • Acta de Canadá
Tavetã Joaju-gua
1 jasypokõi ary 1867-pe
11 jasypakõi ary 1931-pe
17 jasyrundy ary 1982-pe
Ape tetãkui
 • Mba
 • % ygua
tembe'y
Costas
Ñemoĩha 2º
9984670 km2
8,62%
8893 km Tetã peteĩ reko Amérikagua rupi
202080 km
Távayguakuéra
 • Mba
 • Densidad
Ñemoĩha 35º
35158304[1]
3,41 hab/km2
PIB (nominal)
 • Mba (2013)
 • PIB per cápita
Ñemoĩha 11º
US$ 1 843 750[2] mil (est)
US$ 52 364[2] (2013) (est)
PIB (PPA)
 • Mba (2013)
 • PIB per cápita
Ñemoĩha 13º
US$ 1 534 937[2] mil (est)
US$ 43 594[2] (est)
IDH (2012) 0,911[3] (11º) – Iporãete[4]
Viru Dólar canadiense
(C$, CAD)
Tetãygua héra Kanatãygua
Yvy Árapehẽ
 • Arahaku pe
UTC -3,5 a UTC -8
UTC -2,5 a UTC -7
Ñanduti hera n/d
Pumbyry hera n/d
Ñe'ẽmombyry ñe'ẽpehẽtai n/d
Código ISO n/d
Miembro de: TLCAN, Mancomunidad de Naciones, ONU, OEA, OTAN, APEC, OCDE, OSCE, UKUSA, G-8, G-20
Opaite tetã yvygua

Kanatã (ingyaterrañe'ẽme: Canada; hyãsiañe'ẽme: Canada) ha'e peteĩ tetã ñembyatypyre oiko Yvateamérika-pe. Ottawa ha'e itavaguasu ha itáva tenondegua ha'e Toronto, Montreal ha'e avei táva tenondegua. Tavayguakuéra: 25.730.435 ava. Ne'ẽ: inglyesñe'ẽ, hyãsiañe'ẽ.

Opytáva yvateite gotyo Yvateamérika-pe, oĩva paraguasu Atlántiko guive, kuarahyresẽ gotyo, paraguasu Py'aguapy peve, kuarahyreike gotyo, ha yvateite gotyo paraguasu Árktiko. Ijerére ojuhu ñemby gotyo Tetã peteĩ reko Amérikagua, ha yvate kuarahyreike gotyo ojuhu tetãvore Alaska. Kanatã ha'e tetã tuichave mokõiha, Rrusia retã riregua. Oĩva haimete Yvateamérika renda mbytére.

Tenda oĩha Kanatã oikove vaekue heta ava kuéra ha te'ýi. Sa ro'y XV ipaha guive, heta karai aty Vyretañagua ha Hyãsiagua oikove ha oñemu Kanatã yrembe'y atlántikogua, ha opyta upépe. Hyãsia retã ome'ẽ vaekue haimetepa henda Kanatãme ary 1763-pe, norairõ Franco-india rire.

Ary 1867-jave, oñembyaty mbohapy tenda vyretañagua opytáva Yvateamérikape, Kanatã Joaty rupive, Kanatã oñepyrũ vaekue Vyretaña Hetãvore Ñembyatypyre, irundy tetãvore iñembyatypyre.[5][6] Upe guive tetãvore Kanatã ohekosãsoséva ha ojapo pe Kuatia Omohekorãva Westminster 1931-gua ha Yvateamérika vyretañagua Ikuatia guasu, upe kuatia kuéra oipytyvõ Kanatã isãsóme.[7]

Oñesãmbyhyva tavayguarekuai amandaje guasu rupive ha monarquía constitucional Isabel II rupive. Kanatã iñe'ẽkõi ingyaterrañe'ẽ ha hyãsiañe'ẽ imokõi ñe'ẽ katuete.

Tetã Kanatã oreko heta atyvete ha apopy guasu, ha omba'aporekokuaáva hetave ha iporãvéva, hi'apekue ha henda iporãiterei ha hekovekuéra oikove porãmba, Kanatã oguereko ipype heta kuarepoti, y, ha ambue mba'e oipytyvõ chupe.

Héra ypy[jehaijey]

Ko ñe'ẽ ingyaterrañe'ẽme ha hyãsiañe'ẽme Canada, avañe'ẽme Kanatã ou ñe'ẽnguéra "iroke" kuéra iñe'ẽ kanāta he'iséva “táva”, “ava no'õ” térã he'iséva táva ymaguare hérava Stadaconé, opytáva ko'ãga táva Kévek.[8][9] Karai Jacques Cartier oipuru vaekue ko ñe'ẽ "Canada" omohéra hag̃ua opaite Stadaconé henda ha itáva avei; ary 1545-pe, yvyra'anga kuéra, kuatia ha arandukakuéra Europa-gua omohéra opa umi tenda Canada.

Sa ro'y XVII guive, opa tenda hérava ymaguare Hyãsia Pyahu omohéra Canada. Upe guive, pe tende oñembyatýve mokõi tetãvore Vyretañagua: Yvate Kanatã ha Yvy Kanatã, ary 1841-pe oñemojoajúva ramo jepe jeýva Tetãvore Kanatãme.[10] Upe guive, opa tenda ha tetãvore opytáva upépe oipuruve ha oipuruve ko ñe'ẽ Canada omohéra hag̃ua opaite Tetã henda.

Kanatã renda iñemohenda[jehaijey]

Kanatã ha'e peteĩ tetã ñembyatypyre oguerekóva 10 tetãvorenguéra ha mbohapy tenda. Tetãvore Kanatãme ohekosãsovéva hendakuéragua.[11]

Tetãvore/Tenda Itavusu Ava kuéra (2008)[12] Apekue (km²)
Yvy Opaite
Flag of Ontario.svg Ontario Toronto 12.891.787 917.741 1.076.395
Bandera de Quebec Québec Kévek táva 7.744.530 1.356.128 1.542.056
Flag of Nova Scotia.svg Ekosia Pyahu Halifax 935.962 53.338 55.284
Flag of New Brunswick.svg Brunswick Pyahu Fredericton 751.527 71.450 72.908
Flag of Manitoba.svg Manitova Winnipeg 1.196.291 553.556 647.797
Flag of British Columbia.svg Kolumbia Vyretañagua Victoria 4.428.356 925.186 944.735
Flag of Prince Edward Island.svg Ypa'ũ Mburuvicha Eduardo Charlottetown 139.407 5.660 5.660
Flag of Saskatchewan.svg Saskatchewan Regina 1.010.146 591.670 651.036
Flag of Alberta.svg Alberta Edmonton 3.512.368 642.317 661.848
Flag of Newfoundland and Labrador.svg Terranova ha Labrador San Juan de Terranova 508.270 373.872 405.212
Flag of the Northwest Territories.svg Tenda Yvatekuarahyreikégua Yellowknife 42.514 1.183.085 1.346.106
Flag of Yukon.svg Yukón Whitehorse 31.530 474.391 482.443
Flag of Nunavut.svg Nunavut Iqaluit 31.152 1.936.113 2.093.190

Mandu'apy[jehaijey]

  1. «Statistics Canada. Population estimate». Statistics Canada (1 de julio de 2013).
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 «World Economic Outlook: Canada». Fondo Monetario Internacional (Datos de abril de 2013).
  3. PNUD (14 de marzo de 2013). hdr.undp.org (ed.): «"Informe sobre Desarrollo Humano 2013"» (en español) (html). Consultado el 18/03/13.
  4. «Human Development Report 2009 (p. 171, 204)» (en inglés). Consultado el 15 de mayo de 2010.
  5. «Territorial evolution» (en inglés) (html/PDF). Atlas of Canada. Natural Resources Canada. Consultado el 15 de mayo de 2010.
  6. «Canada: History» (en inglés) (html/PDF). Country Profiles. Commonwealth Secretariat. Consultado el 15 de mayo de 2010.
  7. «Constitution Acts, 1867 to 1982» (en inglés) (html/PDF). Constitutional documents. Department of Justice of Canada. Consultado el 16 de octubre de 2010.
  8. Trigger, Bruce G.; Pendergast, James F. (1978). Saint-Lawrence Iroquoians, Handbook of North American Indians Volume 15. Washington: Smithsonian Institution, pp. 357-361. OCLC 58762737.
  9. Rayburn, Alan (2001). Naming Canada: stories about Canadian place names, 2ª ed., Toronto: University of Toronto Press, p. 13. ISBN 0-8020-8293-9.
  10. Rayburn, Alan (2001) (en inglés). Naming Canada: Stories of Canadian Place Names (2ª edición). Toronto: University of Toronto Press. pp. 1–22. ISBN 0-8020-8293-9. 
  11. Bird, Richard M (2008). «Government Finance» (en inglés). Statcan.gc.ca. Consultado el 16 de mayo de 2010.
  12. Statistics Canada Population Estimates (1/4/2008)