Menonita ruso

Umi menonitakuéra Rrúsia pegua (alemañañe'ẽme: Russlandmennoniten), ha'e umi menonitakuéra oikóveva Rrúsia ha oñemohendava'ekue kóvape Rrúsia Mburuvi jave. Ha'e peteĩ anabaptista aty.

Koãva menonita ypykuéra ho'uva'ekue Tetãnguéra Yvýi-gui, ha Alemáña yvate gotyo guive sa'ary XVI jave, oú ko'ãva oñemohenda ysyry Vístula-pe, Purúsia Kuarahyreike peguape (ko'ág̃a Polóña), amo 250 ary pukukue, ape omopy'enda ha omoñepyrũ hikuái pe plautdietschñe'ẽ (alemaña yvy menonitañe'ẽ). Ary 1789 guive oñepyrũ ko'ãva ova ha oñemohenda Rrúsia Pyahupe (koʼág̃a Ukyáña), Volga tavapehẽ ha Óremburg-pe, Sivéria kuarahyreikepe).

Peteĩ sa'ary guive oikóve rire ko'ava Rrúsia Mburuvipe, kóva tetãrerekua omoñepyrũ peteĩ apo omborrúsia reheguave hag̃ua hetãme ha avei omoñepyrũ hikuái peteĩ ñemo'inge apopyrãtee Rrúsia ñorãirõhame, kóvagui oñepyrũ hokuái ovapa Amérika tetãnguérape, ñepyrũrame ova hikuái Kanadape, jepemo uperire ohopa hikuái Amérika Latína tetãnguérape.

Umi menonita ruso teko yma guive ñeʼẽita heta ñeʼẽme, péro Plautdietsch (alemã yvateʼỹgua menonita) haʼe iñeʼẽ ypykue, ha avei ñeʼẽ ojepuruve hag̃ua ijupekuéra apytépe.

Ñeʼẽ “menonita ruso” heʼise tetãme oikóva vaʼekue hag̃ua Imperio Ruso-pe oho mboyve, ndahaʼéi iñemoñare térã iñetnia rehegua.

Menonita ruso Paraguáipe

Ary 1927-pe, 1.743 ñepyrũhára ou Kanatã-gui Paraguái-pe ha omoambue Chaco yvypirúva yvy porã temitỹ reheguáramo heta ary ohasa jave. Ha'e va'ekue menonita colónia ypykue ko yvy ape-pe. Ñepyrũ-pe, umi ñepyrũhára Chaco-pe ohasava'erã heta mba'e asýre. Heta omba'asy ndaipórigui pohãno, 121 omano ha 60 rupi ogaygua ojevýma Kanatã-pe.

Upe rire, ambue menonita ou heta jey Paraguái-pe. Imbyte rupi ou Kanatã-gui, irundy ha peteĩva ou pya'énte Rúsia-gui ha irundy ha peteĩva ou Méhiko-gui.

Ñemigra rehegua tembiasakue

Umi menonita ruso ha’e peteĩ aty menonitakuéra oñepyrũva umi anabaptista atykuéra Tetã Yvy Rerekóva (Países Bajos, ojapo va’ekue Tetãnguéra Yvýi ha Flandes rehe) ha Alemáña yvate gotyo ary 16-pe. Ypykue Mennonita-kuéra “Paises Bajos”-gui oñemomba’e Danzig-pe, Vístula yvyguy aryha rehegua 1530-ite rupi. Upéi, 1562 ary-pe, Tetãnguéra omba’apopyre hikuái Mennonita-kuéra ko yvy ári ha omoañetéma Vístula yvy mbytekuéra.

Ñemonguʼe ha tekoʼasy oĩ rupi iñeʼẽ ha ijerovia rehegua, heta menonitakuéra oñemigra kuarahyresẽ gotyo ary 16 paha rupi, ha oiko amo 250 ary rupi Vístula ysyry delta-pe, upe jave Purúsia Oeste-pe. Upepe omoheñói hikuái peteĩ teko ha ñeʼẽ ijeheguíva, upe rire ojeʼeha Plautdietsch (alemã yvateʼỹgua menonita).

Ary 1789 guive, tetã Ruso ñehenói rupi, menonitakuéra oñemigra Imperio Ruso-pe, ha omoñepyrũ hag̃ua (colonias) koʼág̃a Ucrania-pe, Volga região-pe, Orenburg-pe ha Sivéria Oeste-pe. Upépe oñemeʼẽ chupekuéra jerovia rekosãso, tekojehegui ñangareko ha soldádo hag̃ua jepeʼa.

Ary 1800 paha ha 1900 ñepyrũ rupi, tetã Ruso rembiapo pyahu, privilegio ñemboguejy, ha upe rire revolución, ñorairõ hyepypegua ha ñembyatyrõ poguype rupi, heta menonitakuéra oñemigra hag̃ua América del Norte-pe, hetave Kanatá-pe ha Estados Unidos-pe. Ary 1900 pukukue jave, ambue ñemigra rupi, heta oho avei América Latina-pe, umíva apytépe México, Paraguay, Bolivia ha Belice.

Koʼág̃a rupi, umi menonita ruso ñemoñare oiko heta tetãme Európa-pe, América del Norte ha América del Sur-pe, ha umi aty tuichavéva oĩ Alemania-pe, Kanatá-pe, Estados Unidos-pe, Méhiko-pe, Vorívia-pe ha Paraguái-pe, ha saʼimi eterei hembýva umi tenda ypykue Europa Oriental ha Rusia-pe.

Distribución ko’ág̃agua

Ary 2014-pe, oĩ vaʼekue saʼyhundy heta mil menonita ruso: amo 200.000 oiko Alemania-pe, 74.122 oiko Méhiko-pe, (2022) amo 120.000 oiko Vorívia-pe, 38.731 oiko Paraguái-pe, 13.000 oiko Belice-pe, (2022) 5.000 oiko Kolómbia-pe (2020) 2.000 oiko Perũ-pe (2012) heta mil oiko Kanatã-pe ha Tetãvore Joapykuéra-pe, ha saʼimi mil oiko Arhentína-pe, Uruguái-pe ha Pindorama-pe.