Poytugañe'ẽ
| Poytugañe'ẽ | |
|---|---|
| Yvy henda oĩva: | Európa, Amerika, Afrika ha Ásia |
| Tetãnguéra: |  Angóla Ginéa Mbisáu Kávo Véyde Mosambíke Pindoráma Poytuga Santo Tome ha Príncipe Kuarahyresẽ Timor |
| Máva oñe'ẽva: | 263.638.850 |
|
Te'ýi reñói: |
Indoeuropañe'ẽ Lasioñe'ẽ Galisia-poytugañe'ẽ Poytugañe'ẽ |
| Aty'i: | — |
| ISO 639-1 | pt |
| ISO 639-2 | por |
| ISO 639-3 | por |
 Poytugañe'ẽ | |
|
| |
Poytugañe'ẽ ha peroñe'ẽ (português) ha'e peteĩ ñe'ẽ Európa-pe ojeipurúva, ha ko'ág̃a oñeñe'ẽ opa yvy ári. Ha'e lasioñe'ẽ peteĩva, oúva lasioñe'ẽ-gui, karaiñe'ẽ, italiañe'ẽ, hyãsiañe'ẽ ha rrumañañe’ẽ ramo avei. Ha'e avei peteĩ ñe'ẽ Tetãnguéra Joaju rehegua. Pohtugéñe'ẽ oñeñe'ẽ 260 tapicha sa'i rõ, ha upévare ha'e ñe'ẽ 6 térã 7 tuichavéva arapýpe. Pindoráma-pe oĩ hetavéva oñe'ẽva pohtugéñe'ẽme: 210 tapicha sa'i rõ.
Tembiasakue
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Poytugañe'ẽ oñepyrũ Ivéria yvýpe, ko'ág̃a Poytuga ha Epaña oĩhápe. Rróma Mburuvi ohekýi ko yvy ary 218 m.K.r. guive, ha omombe'u lasioñe'ẽ vulgar upe tendápe. Ary ohasa rire, ko lasĩ oñemoambue ha oiko ñe'ẽ pyahu: galaiko-poytugañe'ẽ.
Sa ary IX ha XII pa'ũme, galaiko-poytugañe'ẽ oñemomba'e joajúpe Galizia ha yvate Poytuga gotyo. Ary 1139-pe, Poytuga oiko tetã independiénte, ha iñe'ẽ oñepyrũ oñemomba'e joajúpe epañañe'ẽ-gui. Sa ary XV ha XVI-pe, pohtugé navegánte ohasa opa yvy ári, ha upéicha rupi omombe'u iñe'ẽ Pindoráma-pe, Áfrika-pe, Índia-pe, Chína-pe ha Hapõ-pe. Upévare ko'ág̃a pohtugéñe'ẽ oñeñe'ẽ tetã hetápe.
Mba'éichapa oñeñe'ẽ
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Oĩ mokõi ñe'ẽjoavy tuichavéva:
Poytugañe'ẽ europeogua: oñeñe'ẽ Poytuga-pe, ha avei Áfrika-pegua tetãkuérape (Angola, Mozambique, ambue). Iñe'ẽryapu itavy ha ikatu iñañetegua oñeñandu hag̃ua. Poytugañe'ẽ vrasiléño: oñeñe'ẽ Pindoráma-pe. Iñe'ẽryapu ipya'evéva ha iñe'ẽpehẽ oĩ ambue tupíñe'ẽ, afrikaña ñe'ẽ ha italiaño ñe'ẽ-gui oúva.
Ñe'ẽjoavy oĩ avei Áfrika-pegua tetãkuérape, Kuarahyresẽ Timor-pe ha Makáu-pe.
Tetã oñeñe'ẽhápe
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Poytugañe'ẽ ha'e ñe'ẽ oficial ko'ã tetãkuérape:
Poytugéñe'ẽ ha'e avei ñe'ẽ oficial (CPLP) (Tetãnguéra Joaju Poytugañe'ẽ Oñeñe'ẽhápe) ha Mercosur-pe.
Pohtugéñe'ẽ ha karaiñe'ẽ
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Pohtugéñe'ẽ ha karaiñe'ẽ ha'e ñe'ẽ ñemoñarekõi, mokõive oúgui lasĩ-gui. Oñembojoja heta oĩgui, jepémo oĩ avei ñe'ẽjoavy:
Karaiñe'ẽme "buenos días", poytugañe'ẽme "bom dia" Karaiñe'ẽme "gracias", poytugañe'ẽme "obrigado/obrigada" Karaiñe'ẽme "yo hablo", poytugañe'ẽme "eu falo"
Epañañe'ẽ oñe'ẽva ikatu oikũmby pohtugéñe'ẽ jehaipyre, jepémo iñe'ẽryapu ha'e ambuéva.
| Peroñe'ẽ | Avañe'ẽ |
|---|---|
| Guarani | Avañe'ẽ |
| Eu | Che |
| Você, tu | Nde |
| Ele, Ela | Ha'e |
| Nós | Ñande, Ore |
| Vocês | Peẽ |
| Eles | Ha'ekuéra |
| Zero | Mbe'eve |
| Um | Peteĩ |
| Dois | Mokõi |
| Três | Mbohapy |
| Quatro | Irundy |
| Cinco | Po |
| Seis | Poteĩ |
| Sete | Pokõi |
| Oito | Poapy |
| Nove | Porundy |
| Dez | Pa |
Mandu'apy
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Joaju
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]
Wikimedia Commons oguereko ta'ãnga Poytugañe'ẽ rehegua Commons.
