Ramón Silva
Ramón Raimundo Silva Fernández Devalicoff, heñóiva ára 7 enéro 1954-pe, táva Paraguaýpe, ñeꞌẽpapára paraguaigua, maranduasãihára, mboꞌehára mboꞌehaovusupegua ha avañeꞌẽ moherakuãhára hína.[1]
Mboꞌehára Ramón Silva ohupyty ilicenciatura guaraniñeꞌẽme Universidad Nacional de Asunciónpe. Haꞌékuri sãmbyhyhára ha momaranduhára televisionpegua pyꞌarahaha peteĩha guaranimegua rehegua, áño1990 guive. Ombaꞌapo avei ñeꞌẽasaháraramo puvlisida jehai, rrádio ha televisiónpe guaraníme 25 áño pukukue.[2]
Koꞌág̃aramo, ombohovái hína ñorãirõ akytãai ndive omomýiva tetãygua paraguáipe.[3]
Tembiasakue
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Ojekuaa chupe ñeꞌẽpapáraramo Taller de Poesía Manuel Ortiz Guerrero rupive. Ko taller omoherakuã mbohapy ñeꞌẽpoty monoꞌõ atyguigua (poemarios colectivos): "... y ahora la palabra" ary 1979, "Poesía Taller" áño 1982, ha "Poesía Itineraria" áño 1984.[1]
Upe jave, Taller Ortiz Guerrero ijapipyre múndo ñeꞌẽporãmeguápe, peteĩha taller ñeꞌẽkõi kahtelláno-guarani haguére; mokõihápe, ombyaty haguére ñeꞌẽpapára mitãrusúva, yma ndojekuaáiva, mokõive ñeꞌẽme. Oikuaveꞌẽ heta ñeꞌẽpoty mombeꞌu ha arandupypegua apopy ijyvatéva ha tuicháva, ha omoherakuã umi aranduka ojeꞌévaꞌekue kuatiahai monoꞌõramo miembrokuéra rehegua. Ramón Silva oñemopehẽngue Taller-pe iñepyrũmby guive ñeꞌẽpapára guaranimeguáramo, Miguelángel Meza, Mario Rubén Álvarez, Sabino Giménez ha ambuéva ndive, ñeꞌẽpapára mitãrusúva kahtellanopegua ykére, tendotahápe hína herakuãitéva Moncho Azuaga.[1]
Ary 1985, omoherakuã "HOVERE VERE", iñeꞌẽpoty monoꞌõ peteĩha guaraniñeꞌẽme, ha peteĩ ary rire, osẽ mokõiha ñeꞌẽpoty aty hérava "TANGARA TANGARA" (1985). Héra mbyakuéra peteĩ jeroky reheguáva.[4]
Karai Félix de Guarania heꞌiháicha,[4] Ramón Silva niko
"peteĩva umi omoñepyrũva ñeꞌẽpoty pyahu ñeꞌẽteépe, omoĩva tesa renondépe imbaꞌe teetéva, pu rekoporã kaꞌaguy hiꞌamangypyambúva ha anguꞌatara ypykue ryapu rehegua".
(“Recital de Poesía Guaraní”, 30 agóhto 1996-pe, Paraguay Palacio de Lópezpeguágui).
Oiporavókuri chupe “JÓVEN DEL AÑO DESTACADO”-ramo Cámara Junior de Asunción áño 1986, ko ñeꞌẽpapára ohupyty heta ambue jopói ha jehechakuaa. Avei ary 1986, oike “Grupo Paraguay Ñeꞌẽ”-me, omoĩ Pirineokuéra Vyꞌaguasu Fránsia ha Ehpáñape.[4]
Ohupyty tenói koꞌytegua ñeꞌẽpoty noñeherakuãva, "NEITEKENA", ohaíva guaraníme, ñeꞌẽpoty konkúrso hetatetãmegua oñemotenondéva Ypaꞌũ Kanariakuérape (Ehpáña) áño 1988. Upe áñope avei, ohupyty tenói koꞌýtegua mombeꞌurã konkúrso "Néstor Romero Valdovinos" ombosakoꞌíva kuatiahaipyre Hoy.[4]
Haꞌe avei "ARANDU KAꞌATY ATY" (1991) apohare, aranduka ombyatýva apoukapy ha temienduka tavarandu guaranígui ha omboꞌéva pohã ñana paraguái puꞌaka mongueraha.[4]
Ramón Silva niko mbaꞌapohára ñeꞌẽporãmegua ikaneꞌõꞌỹva; haꞌe ojapo ha omoherakuã meme hembiapokuéra ombosaꞌiveꞌỹre hembiapo maranduasãiha, hembiꞌurã jehekaháva. Dekadakuéra pukukue, haꞌe omotenonde peteĩha television pyꞌarahaha guaraniñeꞌẽmegua Paraguáipe, hérava KAYꞋUHÁPE.[1]
Oiméva avei Paraguái Ñe'ẽnguéra Sãmbyhyha Tekorãkuaahápe áño 2010 guive 2012 peve,[2] ha peteĩva omotenondevéva Léi Ñeꞌẽnguéra rehegua.[5]
Ñeꞌẽporãhaipyrépe
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Ramón Silva heñóikuri ñeꞌẽpapáraramo ñeꞌẽpoty koꞌag̃agua ryepýpe. Arakaꞌeve noñemohendái ysaja klásiko korapy pype, ndoiporúivo rríma térãpa métro. Akóinte oñehaꞌã oiporuporãite ñeꞌẽ pu rekoporã ha muanduhe guaraniñeꞌẽ mbaꞌe teetéva. Oiporu vérso mbykymi orekóva muanduhe pyaꞌe-mbeguegua ijojahaꞌỹva. Haꞌe katupyrýva anáfora rehegua, taꞌangaporu ñeꞌẽporãmegua ojoguáva ñembosaraiha ñeꞌẽ pu rekoporã ndive. Ojapo haguã opavave ári iñeꞌẽpoty oguerohorýva apysápe, oiporu ñeꞌẽngue ñeꞌẽmbyre hekopegua taꞌangaporu ñeꞌẽporãmegua, haꞌeháicha pujoja, ñeꞌẽndýi ha ipyaꞌe-mbeguéva, guarani pype hetaitereihápe. Iñeꞌẽpotykuéra ndahaꞌéi ojelee haguã kirirĩháme, hakatu oñehendu haguã. Avei oipuru taꞌanga anduguigua teetéva, imbojoapyréva térã andu joparaháva (sinestética). Ha katu ñeꞌẽpapára Silva noñembotýi ñeꞌẽpotýpe. Iñeꞌẽpoty ñemonoꞌõ, "Kuku lele", ojapyhy, ambue arandukápe ndaipóricha, ñeꞌẽpy aty guarani paraguái ojeporúva opáichagua mitã ñembosarái ha ñemonge ymarekopeguarépe, peteĩ juhujey ñeꞌẽkuaapeguáva oñemombaꞌeguasuvéva ojeapóvaꞌekue ára naymaiguarépe. Ikuatiahaipyre "Arandu kaꞌaty aty" ombyaty akytã imbaꞌeguasúva pohã ñana guarani-paraguáigui ojeporúva gueteri yvyraꞌã mbaꞌapoha (areas obreras) ndorekóiva servísio pohãnõha. Avei haꞌe peteĩ juhujey hiꞌapiꞌietéva, jepe ambue tapicha ombyatýmavaꞌekue pehẽnguépe.[1]
Ramón Raimundo Silva Fernández haꞌe peteĩ mitãrusu Paraguaygua ha iñeꞌẽ ypyrã, upévare voi, kahtillañeꞌẽhague, ha katu opyꞌarahapaite chupe avañeꞌẽ, omoĩva chupe iservísiope ñeꞌẽkuaaty, ñeꞌẽtekuaa, jeheka, mboꞌepy, ñeꞌẽporãhaipyre ha ñemoherakuã jerépe. Guaraniñeꞌẽme guarã, haꞌe yvypóra katupyry ikoe, ha ñeꞌẽpapáraramo upe ñeꞌẽme, ombojoaju ñeꞌẽpoty itujavéva ko yvy ape ári: – ñeꞌẽpoty jurupegua – iñeꞌẽpoty koꞌag̃aguavéva ndive – vérso sãsopaite –, omboykéva opaite ysaja ha oñemoñeꞌẽpoty oñemoĩmbáva ojehegua rupive; oñemoñeꞌẽpoty hemimoꞌã, imbojoguáva ha ambue taꞌangaporu ñeꞌẽporãmegua rupive. Ha péva avyꞌỹme ñeꞌẽngue ñeꞌẽpapára añetegua oiporuvaꞌerã.[1]
Ehecha Avei
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Manduꞌapy
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]- 1 2 3 4 5 6 ZARRATEA, Tadeo. LA POESÍA GUARANÍ DEL SIGLO XX. Editorial SERVILIBRO, Paraguay – Paraguái, Agóhto 2013.
- 1 2 Ramón R. Silva. Portal Guaraní.
- ↑ Concierto solidario reúne a artistas en torno al profesor Ramón Silva. Última Hora. 16 oytúvre 2025.
- 1 2 3 4 5 MENDEZ-FAITH, Teresa. BREVE DICCIONARIO DE LA LITERATURA PARAGUAYA, 2da. Edición. Editorial EL LECTOR, Paraguay – Paraguái, 1998.
- ↑ Ramón Silva recibe la Orden al Mérito en Diputados. Última Hora. 29 avril 2015.
Joajuha Okapeguávandi
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]- Pyꞌarahaha "Kayꞌuhápe", SNT kuatiaroguépe.