Káso ñemombe'u

Káso ñemombeꞌu (karaiñeꞌẽme: casos relatados) haꞌe umi ñemombeꞌu iñasãiva ñande retãpýre ha ñande rapicha omombeꞌúva imanduꞌakuévo hembiasakue térã ambue hapicha rembiasakuére. Opaichagua káso oĩ. Ikatu péicha, ñahendu: póra, pombéro, pláta yvyguy, paje, Pychãichi ha Peru Rima umíva rehegua. Oĩ avei omombeꞌúva mbaꞌéichapa heñói kuri tavakuéra, ỹramo oñeꞌẽva guyra, mymba, térã kaꞌavo kuera rehe.

Oĩ itieꞌỹva, avei ñanembopukáva, ñanemongyhyjéva ha opaichaguáva. Upeichavérõ jepe, maymáva ñanerekomboꞌe ohechaukágui ñandéve pe ñande ava rekoite; avei oguereko gui upe arandu kaꞌaty ojeꞌeha. Koꞌãga rupinte oñembyaty ha mbeguekatu pe ojehai ohóvo. Avei oñemombaꞌeguasúve ha ojehecha kuaa ramo jey.

Káso ñepyrũ ñande retãme

Imoñepyrũhára ñande retãme haꞌe hína Karai mboꞌehára Rubén Rolandi. Oiko oparupirei, tahaꞌe haꞌehápe, ñane retãpýre. Terere jerépe, kaꞌay heꞌẽ syrykuhápe, tataypýpe, ỹramo omanóva ñeguerekoꞌẽháme. Mokõi, mbohapy, irundy térã hetave tapicha oñembyatýrõ, katuete oikovaꞌerã káso ñemombeꞌu. Ñane retãme niko ñaimehaguéicha jaikuaa umi káso, jepéramo peteĩmínte.

Káso mombeꞌuha

Umíva haꞌe umi omombeꞌúva. Katuete oimevaꞌerã ijapytepekuéra ñande ru, ñande sy, ñane ramói, ñande jarýi. Haꞌekuéra haꞌe umi oikuaavéva, ha iñeꞌẽ mbegue sogue sogue rorýpe oikuaaukáva ñandéve umi mbaꞌe ojehuvaꞌekuendaje.

Umi ñande rapicha okaraygua niko haꞌe umi oikuaa ha omombeꞌukuaavéva, upevakuére avei hetave oĩ oñemombeꞌúva guaraníme ha saꞌive españañeꞌẽme.

Pindo jeroꞌa

- Ohai: Rubén Rolandi.

Ou ndaje ko hina Tupãsy ha Hose moõingombo, hetáma oiko hikuái, Tupãsy hyeguasuetéma, imemby potaitéma voi katu. Ha otopa sapyꞌa hikuái yvyra mata ne porãva tape yképe ha upemarõ opyta upea guýpe jekorakaꞌe.

Hose ndoikatúi ohupyty hogue ojapo haguã Tupãsýpe hogarãmi. Upemarõ ndaje ko oñesũ yvyraguýpe ha ipyꞌaite guive ojerure Ñandejára pe ohupytymi hagua yvyra rogue. Uperirente ndajeko ojeroꞌa yvyra, haꞌeño rei. Upépe Hose oipyhy oipeꞌa heta porã hogue, ha ojapo hogakuerarãmi. Ha upéa upe yvyra rogue guýpe ogueru vaꞌekue Tupãsy imemby. Ha upeicha rupi ko hina koꞌagãite peve opyta Pindo ojeroꞌa.

Piririta ha Pykasu

-Ohai: Rubén Rolandi

Oiko ndaje ko rakaꞌe mokõi guyra ojohayhu etereiva, ndaipóri haꞌekueraichagua, amoite, amoite, mombyry.

Upei ndaje peteĩ ára oñomongeta hikuái hina, haꞌe ou amóingo Ñandejára ikalvário rehe. Upépe osẽ heꞌi peteĩva, guyra: "Tekotevẽma jaha, amo ou Ñandejára". Ombohovái chupe iñirũ: "Maꞌerãiko jajapuráta térã jakyhyjéta ko karai tuja, kyꞌa, rendyva puku gui, ha upei hiꞌari che, che chúko, añakãkarãi raẽ mante vaꞌerã akuꞌe haguã". Ha opyta; iñirũ katu ohopa hese.

Upe guyra oiporiahuvereko vaꞌekue Ñandejára pe ha osẽ oho, haꞌe hina Pykasu, ha upéicha rupi hague porã overa asy; ha upe opyta vaꞌekue oñakãkarãi rãe haꞌe hina Piriríta, ha opyta koꞌãga peve iñakã chara.

Akaꞌái (Acahay)

-Ohai Rubén Rolandi

Oĩ vaꞌekue peteĩ indiomi raꞌãnga vai cháko, ha ohechauka ijyvápe peteĩ lado, ha "acahay" heꞌi ipytiꞌáre, ohechaukájeko itaju (oro, riqueza) renda. Oúva la gente, ha oho yvyty gotyo, ohechaukaha gotyo taꞌãngami, ha maymávapente ombotavy.

Upe rirente peteĩ árape, ou peteĩ kuimbaꞌe, ha heꞌi upe taꞌãngamíme: "Eꞌtimádo, aréma reiko nde japu. Koꞌagui aikuaaukáta ndéve "aca hay", ha omopẽ hese peteĩ garróte. Ojeka upe taꞌãngami ha henyhẽte ipype itaju (oro, riqueza); ha upéicha rupi ko hína upeva upe tenda ojekuaa Acaháype.

Tūngy (Pychãichi)

- Ohai: Rubén Rolandi

Oĩ ndaje ko rakaꞌe peteĩ Rey, ha oguereko itajýra peteĩ iporãitereiva. Kuñataĩ ne porãva, ojeꞌeva chupe Princesa; ha upe kuñatãi arakaꞌeve ndopukáiva. Heñói guive haꞌe ndopukái, ndoikuaái haꞌe mbaꞌepa heꞌise jepuka. Oñeꞌẽva chupe itúva, ha haꞌe ndopukái; ha upéva oikuaaseterei karai Rey mbaꞌérepa, mbaꞌeicha rupi pa itajýra Princesa ndopukái. Upe rirente peteĩ árape, ou peteĩ Tũngy mombyry gui, moõingo nimbo, oikóva mbaꞌapo reka, ha og̃uahẽ sapyꞌa karai Rey rógape, ha heꞌi ichupe ndoguerekoi pa imbaꞌaporãmi; ha upépe heꞌi ichupe karai Rey: "Aguereko peteĩ che rajy ndopukáiva ha rembopuka ramo cheve, ameꞌẽta ndeve hetaiterei itaju (oro), ambojaꞌóta mbyte rupi voi itaju aguerekóva ha ameꞌẽta ndéve”, ha oñaníma katu Tũngy ombopukávo Princesape.

Upe rire ngo Tũngy, peteĩ pyharevete osẽ, oho, oike peteĩ kaꞌaguy nde vaiva pe. Oñepyrũ ojapo jepeꞌa, oity ha oity yvyra mata. Sapyꞌaitéramo g̃uarã, hetaitereíma ojapo jepeꞌa. Jepeꞌa neporãva ojapo. Upei katu ogueru jejepeꞌaita ojapo vaꞌekue. Ombyatypa peteĩ yvytýpe (cerro), oĩva karai Rey róga renondépe, ipilón jepeꞌaita upe yvytýpe. Omboapuꞌa asy Tũngy umi jepeꞌa ha ojupi hiꞌári, yvatete oĩ Tũngy hína. Oñemonguꞌenguꞌe jepeꞌa ári, ha osyryry ou upe yvyty apére. Pururúpe ojogueru hikuái Tũngy ha jepeꞌaita iguýpe.

Ha upévango ohendu Princesa, ikoty guive, oikuaaseterei mbaꞌépa upe oikova, mbaꞌépa upe hyapu vaipava yvyty gotyo, ha osẽ okápe omaꞌẽ yvyty gotyo, ha ohecha mbaꞌe kakuaa guasu ojeréva oúvo hina, ha Tũngy katu hiꞌári amo yvatete, ha upéva ombohoryeterei Princesape, ha oñepyrũ opuka, opuka, ohecha guive opuka og̃uahẽmeve hóga renonde pe. Hetaiterei ombopuka Princesape upe mbaꞌe. Upevango oikuaa karai Rey, itajýra opukahague; ha ovyꞌaiterei ha ombojaꞌo mbyte rupi itaju oguerekóva ha omeꞌẽ Tũngýpe.

Póra

- Ohai: David A. Galeano Olivera ("Kuña póra")

Karai Victorio Pirandello ha itaꞌýra – pytagua mokõive – ou kuri Itáliagui ha oguahẽ rire ñane retãme ojohogapo Ypakaraípe. Tuicha ndaje upe yvy haꞌe kuera ojogua vaꞌekue. Henyhẽte opaichagua yvyra gui, upeva kuere ombaꞌapo hikuái yvyra ñekytĩ ha jehepymeꞌẽme. Tuichaiterei gui upe yvy ojoguáva, ombovókuri hikuái heta henda pe, péicha oñepyrũ oity rãe peteĩ henda pe ha upe gui ohasa ohóvo ambue pe. Mokõivemínte ombaꞌapo. Sapyꞌapyꞌa omoirũjepi chupe kuera karai González ikarretami reheve.

Peteĩ jey ndaje, karai Pirandello raꞌy opuꞌã ha haꞌeño oho oity haguã yvyra. Upe ára, haꞌe oike peteĩ tenda pyahu pe, oĩva peteĩ ysyrymi mboypýri. Oguejy hymba kavaju ári gui, omosaingo vosa ogueru hape hembiꞌurã, haꞌe... Upei katu oiporavo yvyra oity haguã, ha oho reima heseve. Oñepyrũ ndaje ombota ha ombota, ha upeichaháguinte ohendu máva ombotáva avei ikupépe. Ojere, omaña, ha ndohechái mbaꞌeve. Upémarõ, oñepyrũ jey kuri ombota, ombota ha ombota, ha vokóike ohendu jey ombotáva, koꞌãga ijykére.

Ojere, omañajey, ha... ndohechái mbaꞌeve. Oñembotavyetente haꞌe; ha ombojoapy jeynte hembiapo. Ombota, ombota ha ombota jey, ha neipamírõ guarã ohendu jey máva ombotáva avei, koꞌãga katu, henonde pe. Upérõ ndaje ko rakaꞌe karai Pirandello raꞌy ojehesa hupi, omaña henonde gotyo, ha ...... mbaꞌeve ndohechai.

Ñemondýi reheve, ojupi hymba kavaju ári ha pyaꞌepe ko oipykúi hóga rape. Mbaꞌevete nomombeꞌúi itúvape. "Añeñandu vai", heꞌinte chupe. Ambue ára, opuꞌã ha oho jey ombaꞌapo haguãicha. Oguahẽ upépe ha upeichaiténte avei oiko jey hese. Irundy ára puku kue jeveve oiko kuri upe mbaꞌe karai Pirandello raꞌyre, ha upeichavérõ jepe, mbaꞌevete vera nomombeꞌui itúvape. Upéinte niko, upe ára pohápe, oguahẽ ndaje oúvo karai González ikarretami reheve. Upe kariaꞌy vaicha haꞌete ojeroviavéva hese ha omombeꞌu ichupe hembiasakue. "Oiméne niko póra mbaꞌe, che raꞌy", heꞌi ndaje ko rakaꞌe chupe karai González. Oho hikuái mokõive upe tenda peve. Oguejy hikuái. Karai González oguapy ijypypete ohendu haguãicha oimeraẽ mbaꞌe. Mitãkariaꞌymi katu, jepiverõguáicha, oñepyrũ ombota yvyra oity haguã. Ombota, ombota ha ombota, ha upeichaháguinte ohendu máva ombotáva ikupépe. Opo voi ha heꞌi karai González pe: "Rehendúpa raꞌe". "Nahániri, nahendúi mbaꞌeve", heꞌi ndaje karai González, ha upei ombojoapy: "Oiméne nderehe ojeroviave, upévare ndévente oñeñanduka hina", ha upéi heꞌive: "Jagueru vaꞌerã karai Paꞌi ha ñañemboꞌe hese". Ha karai Pirandello raꞌy ombohovái kóicha: "Cherehente ramo ikatu jagueru, koꞌãga katu che ru ndoipota moꞌãi. Haꞌe niko ndogueroviái koꞌã mbaꞌe". Ou ndaje ko mitãkariaꞌy ha karai González heta oñomongeta karai Pirandello ndive, ha heta rire osẽ omonei chupekuéra.

Koꞌẽmi rehe oúma karai Paꞌi ha hendive heta tapicha tekorei ha omombaꞌeguasúva umi mbaꞌe. Oñemboꞌejoaite hikuái, ha opakuévo ñemboꞌeguasu, Paꞌi ohovasa upe tenda ha ohypýi ykaraipyrépe. Henonde, mokõive ijyke, ha ikupe gotyo ohovasa ha ohypýi; ha upeichahápe ohecha hikuái mbaꞌéichapa peteĩ hendápe otimbo pe yvy, hendyꞌimi tata, ha upéi katu ogue. Oguete voi. Oñemboja hikuái, haꞌe... mokõi kuimbaꞌe ndaje osẽ heꞌi uperõ: "Jajoꞌóna, oiméne niko pláta yvyguy mbaꞌe". Oñepyrũ ojoꞌo ha oimoꞌãꞌyrẽ ojuhu hikuái peteĩ kuña rete kangue kue. Tuicha oñemondýi haꞌekuéra. Ha karai Paꞌi heꞌi: "Jagueraháta, haꞌe ñañotyta tupão korapy pe". Ha upeichaite ndaje ko rakaꞌe ojapo.

Ambue ára koꞌẽme, oho jey kuri karai Pirandello raꞌy oity hagua yvyra. Ombota, ombota ha ombota, haꞌe... oity yvyra. Mbaꞌevetema nohenduvéi.

Jasy Jatere

- Ohai: David A. Galeano (Jasy Jatere niko hova tavy hina)

Peteĩ karai, hembireko ha itaꞌyramimi oiko vaꞌekue Ysyry Sakãime, tavaꞌi oĩva Kaꞌasapápe. Upépe ojehogapo kuri hikuái ha ombaꞌapo kokuépe. Mbohapy mitã jeko oguereko, ha mbohapyve iñakãhatã, hetiaꞌe ha hesãi. Kaloꞌi ndaje upe iñakãhatãvéva umi mbohapy mitãꞌi apytégui. Ndojoguaiete Robertito ha Mariaꞌípe; koꞌã mokõi katu imarangatuve voi. Kaloꞌi ndopytái peteĩ hendápe. "Sevoꞌi", heꞌimi vaꞌerã ichupe umi iñirũmimi. Sapyꞌante katu okañymi vaꞌerã hóga gui. Oho ha kaꞌarupytũ rupi ou jey. Péicha jave ndaje heta oipoꞌomiva; isy ohogueꞌómi vaꞌerã hetyma ha hevi roꞌo re typycha hũ. Upeichavérõ jepe, ndoúi ha ndohói Kaloꞌípe, haꞌete noñanduiva voi isy, térã itúva ñeinupã. "Cháke, peichaháguinte Jasy Jatere ndegueraháne ha nembotavyraíne", heꞌimi vaꞌerã hikuái ichupe, omondýi hag̃ua mitãꞌi akã hatãitépe.

Upéinte niko peteĩ asaje, ohendu hikuái oturuñeꞌẽ sapyꞌapyꞌáva hóga jerére. Upe mbaꞌe oñandu avei isy ha itúva, ha ñembojaruhápe ndaje ko heꞌi kuri Kaloꞌi pe: "Háke, aipóva hína Jasy Jatere ndeguerahaséva. Aníke remýi koꞌágui. Sapyꞌami rire ndaje opuꞌã kuri Kaloꞌi túva ha ndojuhúi itaꞌyraꞌípe: "Moõ jeýma pa oiméne oho. Pévape hiꞌã chéve jajokua vaꞌerã ani hag̃ua omýi; upéicharõ añoite opytáta ogapy pe", heꞌi ndaje ko rakaꞌe ndojuhúimarõ Kaloꞌípe. Opuꞌã avei upérõ karai rembirekomi, ha mokõive oñepyrũ oheka Kaloꞌípe. Okañyete. Iñipytũma katu ha neꞌirãnte ojuhu hikuái ichupe. Ndokéi ndaje upe pyhare. Hetaitereirasa oheka hikuái ha mamove ndojuhúi mitãꞌi akãhatãme.

Mbohapy ára haguépe ndaje, peteĩ karai og̃uahẽ ha omombeꞌu ichupekuéra pe moõpa ojuhúkuri peteĩ mitãꞌi ojogua nungáva Kaloꞌipe. Pyaꞌépeko oho hikuái ipiári ha – añetehápe – ojuhu Kaloꞌi pe itavyraiete, ojere ndaje ko peteĩ yvyraróre poñyháme. Ndaikatuvéi ndaje ko oguata, ha noñeꞌẽkuaavéi avei. Naimanduꞌavéi itúva ha isýre. Ohupi karréta pe ha ogueraha hikuái hógape. Koꞌag̃aite peve péicha oiko. Ndokueravéi. Jasy Jatere ndaje oñembohory kuri hese. Péicha heꞌi Ysyry Sakãy-gua.

Mboriahu ryg̃uata káso

- Ohai: David A. Galeano Olivera

Karai Hilario ha hogaygua kuera oiko vaꞌekue, iñepyrũrãme, Itakyry pe. Upépe ombaꞌapo hikuái ikokuépe. Mandyju ha manduvi niko umi mbaꞌe oñemity kakuaavéva, ohepymeꞌẽ hag̃ua. Oiko porã hikuái, imboriahu ryg̃uata. Imarangatu hikuái. Heta tapicha ohayhu añete Hilario ha hogayguakuéra pe, ha oĩ raꞌe avei ohayhuꞌyva ichupekuéra pe. Péicha ndaje, peteĩ koꞌẽ, ojuhu hikuái juky iñasãiva hóga jerére. Osẽ ha ohohápente, hóga jerére, juky mante ojuhu. Oñemondýi voi haꞌekuéra. Oñemboꞌe avei, ha upéi ohypýi ykaraipyre pe. Ña Carmen --Hilario rembireko-- oitypei kuri ha ombyatypa peteĩ vosa pe, haꞌe... kaꞌarupytũ rupi oñotykuri – iména ndive – kuarahy jeike gotyo.

Upeichavérõ jepe, upe ára guive nosẽ porãvei mbaꞌeve chupekuéra. Ña Carmen ndaje ko ou kuri hasy katuete voi. Hilario katu ojuhu kuri irundy hymba vaka oñekarãi ha huguypáva, upéi omanomba vaꞌekue ichugui. Haꞌe oñangareko aja hembireko ha umi hymba vakáre, ysokuéra oñemohyguatã kuri imandyju ty pe. Upeichaite ndaje ko rakaꞌe ojehu kuri.

Vaípe ko ojehecha hikuái. Iñambuepaite hekove kuéra. Peteĩ pohãnohára chaẽ heꞌi kuri chupekuéra: «Mbaꞌevai niko ojejapo penderehe. Ndahaꞌéi vyrorei. Che ndachepuꞌaka moꞌãi hese. Pehayhu ramo pende rekove ha pene ñemoñare, peho vaꞌerã koꞌágui ha pyaꞌe avei. Pepyta ramo koꞌápe ikatu pemanomba; pehóramo ikatu pende akã puꞌã jey».

Pyaꞌe ndaje ko Hilario ha ipehẽngue kuera ojapyhy kuri ijaomimi ha ojeꞌói Itakyry gui. Mombyry voi oho upégui, Karaguataýpe. Upépe ojehogapo vai vai; ha upéicha avei, heta ára ndaje ohasa asy. Yvýpe ha mbaꞌe oke ha okaru. Hilario ha itaꞌýra ypykue oho kuri ombaꞌapo peteĩ mandyju týpe. Mbeguekatu pe ojogua jey kuri tupa, apyka, mesa, umíva. Upeichaha rupi ndaje, peteĩ kaꞌarupytũ, Hilario – ou rire imbaꞌapoha gui – oguapy kuri itapýi rovái okaiꞌu hembireko ndive; ha oñemongetahágui hina hesaho hikuái peteĩ karréta nandíre, ohasáva ohóvo, ha ndaje ko oguahẽvo peteĩ mbokaja tuja henondépe – namombyrýiva hoga kuera gui – oguete kuri Hilario ha Ña Carmen resa renondégui: «Mbaꞌépiko péva», heꞌi ndaje hikuái ojupe. Mokõive ndaje imanduꞌa kuri upérõ umi hoga ykere gua ñeꞌẽnguére. Haꞌekuéra niko omombeꞌúmi vaꞌerã Hilario ha Ña Carmen pe Karaguatay iporaha, ha sapyꞌapyꞌa ojejuhuha upépe pláta yvyguy. Ñorairõ Guasu rapekue voi niko rakaꞌe. Ambue kaꞌarupytũme ojehu jey kuri upe mbaꞌe: «Oiméne niko kóva hína pláta yvyguy mbaꞌe», heꞌi ndaje ko rakaꞌe hembireko pe, ha ombojoapy: «Koꞌẽramo jajoꞌota». Upe ára irundy hápe Hilario ndohói ombaꞌapo. Opyta kuri; ha hembireko ha itaꞌýra ypykue ndive oho kuri mbokaja tuja oĩha meve. Ogueraha hikuái peteĩ joꞌoha (pala), ha oñepyrũ ojoꞌo. Pyaꞌe voi ndaje ojuhu peteĩ karameguaꞌi. Onohẽ rakaꞌe hikuái ha oipeꞌavo ojuhu hyepype gua omimbipáva, nimbo raꞌe pláta yvyguy. Ovyꞌaiterei hikuái, jepérõ upéicha nomombeꞌúi kuri avavete pe. Oguerokirirĩnte hikuái.

Mbohapy ára rire ndaje ko Hilario osẽ kuri ohopa heseve Brasil pe, ha upépe ohepymeꞌẽ kuri. Heta pirapire ndaje oñemeꞌẽ kuri ichupe. Upégui ou rire, ojogua kuri hogarã Paraguay pe. Koꞌagãite peve oiko koꞌape. Ipirapire heta jepiveguáicha; haꞌe... kakuaa ombaꞌapo. Añetetémbo raꞌe upe heꞌi vaꞌekue chupekuéra pohãnohára chaẽ: «Pehóramo ikatu pende akã puꞌã jey». Ha añetehápe, upeichaite oiko hesekuéra. Mbaꞌe vai rire, mbaꞌe porã mante vaꞌerã, péicha niko ojeꞌeva voi jepi.

Peru Rima ombyaty ramo guare kuarahy

- Ohai: Miguelángel Meza.

Ovañandeko Perurima róga ypýpe peteĩ kuñakarai ha mbohapy imemby kuña porã porãva. Peru nahendái oikuaaségui mbaꞌéichapa ojáta hesekuéra. Roꞌýjeko umi árape. Oĩ peteĩ ykuaꞌyvu porã upérupi agui, ohohápejepi umi kuñataĩ oguerúvo y. Peteĩ koꞌẽme roꞌyeterei rire pyhare, pe kuarahy osẽ yvatemi rupi hína, oho Peru oñemboi peteĩ hesakãmihápe ykuarapépe, ojope ojope haguáme chupe kuarahy. Opívo vera oñeno ovayvávo oñakãmbypeꞌa. Uperiremínte ohendu oúma hikuái umi Kuñataĩ ykuaraperãicha ha Peru oñemoi omaꞌẽguaꞌu kuarahýre. Oguahẽ hikuái ha oñemondýijoa: "Mbaꞌéiko karai Perurima rejaporeína péicha opívo", oporandu hikuái mbohapyve.

Peru ni ndopukavýi ha heꞌi chupekuéra: "Ange pyharéngo cheratãmoꞌã ha ajeꞌi koꞌẽtĩ akayꞌuhápe hína, añemboꞌe ha ajepyꞌapy jave, hoꞌa cherehe peteĩ pytũ ha ahendu oñeꞌẽrõ chéve Ñandejára. Ha heꞌi chéve ko pyharépe roꞌyetereivetaha ha omonoꞌõꞌyva guive kuarahy omanombátaha. Ha péina che amonoꞌõmaꞌaína. Upépe oporandu umi kuñataĩ Perúpe: "Ha mbaꞌépiko ore rojapomivaꞌerã karai Peru". "Ha pejapovaꞌerã ko che ajapoháicha", heꞌi Peru. Oñemboíjeko opívo vera umi mbohapy kuñataĩ ha oñeno ovayvávo oñakãmbypeꞌajoa hikuái ha omaꞌẽ kuarahýre. Opuꞌã Peru ojerejere hesekuéra ha omaꞌẽ peteĩre; tuicha tete atã rehevéma, heꞌi chupekuéra: "Napenerenyhẽmoꞌãi kuarahýgui peẽ". "Mbaꞌéguipiko karai Peru", heꞌi kyhyje hikuái. "Ha pe kuarahy pembyatýva guive oike peteĩ ikuahárupi, ha osẽjey ambue ikuahárupi", heꞌi Peru. "Ha mbaꞌépiko karai Peru rojapomivaꞌerã upéicharõ", oporandu hikuái.

"Pehaꞌãrõ, che ambotýta peẽme pe peteĩ ikuaha", heꞌi Peru ha ojupi peteĩ ári ha omboty porã chupe ikuaha. Upégui ova ikypyꞌy ári ha omboty porã avei chupe pe peteĩ ikuaha. Ha upégui ova tykeꞌýra ári ha upévapemakatu omboty porãitevéntema ikuaha. Omoĩmba rire chupekuéra kuarahy jokoharã, oñenojey opytuꞌu. Uperiremi opuꞌãjey omaña hesekuéra ha heꞌi: "Osẽ gueterei michĩmi kuarahy. Tamboty porãmandivoi peẽme", heꞌipáre ojupijeýma omboty chupekuéra upe osẽmiha gueteri. Mbohapyvépe oheja porã rire opuꞌã heꞌi: "Che cherenyhẽma kuarahýgui. Aháta ógape". Ohokuévomahina, heꞌi mbohapyvéa Perúpe: "Reimetaikoreína karai Peru nde rógape. Reimétarõ rogueraha hagua ndéve ore sy, embotymi hagua avei chupe ikuára, ha tombyaty kuarahy". Péicha Perurima ombyatýkuri kuarahy...

...ha upépe opa.

Manduꞌapy

• Ohai: David Galeano Olivera (GUARANI ÑEꞋẼTE HA ARANDU ANAMANDAJE – PARAGUAY)