Sópa Paraguái

Sópa Paraguái hérava avei mbujape avati térã kypyjy (karaiñeꞌẽme: sopa paraguaya), haꞌe mbujape avevo ojejapóva avati huꞌitĩgui, kesu, kamby rypyꞌa, kure ñandy térã ñandyry, juky ha y hendive. Oñembojeheꞌa porã rire oñemoĩ mbaꞌyrúpe, upéi oñembojy tatakuápe. Ikatu jaꞌu nandi térã tembiꞌu týraicha.

Jepéramo ndajagueroviaséi, kóva haꞌe peteĩ “sópa hatãva” (“sopa” katuetei orekovaꞌerã y, katuetei nunga haꞌevaꞌerã jukysy) ha Paraguái rembiꞌu yma ojeꞌusemíva.

Margarita Miró Ibars, kuñakarai oikuaa pypuku ha porãva Paraguái tavarandu heꞌi sópa paraguái ouha “guarani ha ehpaña-guakuéra joajúgui". Guaraninguéra hoꞌúmiva tembiꞌu raviru ojejapóva avatikuꞌi térã mandiꞌógui oñemboapéva guembepi térã pakova rogúepe ha oñembojýva tanimbu akúpe. España-yguakuéra omoinge kesu, ryguasu rupiꞌa ha kamby jeporu; koꞌãva oñemoinge ohóvo guaranikuéra rembiꞌúpe”.

Oñeñeꞌẽhína aipóramo peteĩ tembiꞌu heꞌẽjuky ha havirúva, ha opaite paraguái rembiꞌu hekópe, orekóva heta kaloría ha proteína.

Hekoasa ha héra

Peteĩ mombeꞌu oúva ymaitemi guivéma omyesakã porãva ha ikatúva ojeguerovia heꞌi Karai Carlos Antonio López (oĩ Paraguái Rekoasa Rapykuehoha heꞌíva ko karai Paraguái Estado fundahague, omyakãvaꞌekue ko tetã 1841 guive 1862 peve), ha hembiꞌu apoha (“machu”) omoñepyrũhague ko tembiꞌu.

Karai Carlos Antonio López, karai kyra peteĩ, jeko hoꞌusetemími tykuetĩ térã sópa morotĩ ojejapóva kamby, kesu paraguái, ryguasu rupiꞌa ha avatikuꞌígui; ko tembiꞌu katuetei oĩvaꞌerã karai tendota mesápe okaru hag̃ua.

Péichaje peteĩ árape, machu noñangarekopái rupi hetaiterei avatikuꞌi omoĩ pe sópape, ha upéinte asajetéma ha ojejuhu mokõi apañuãire: tenonderãite voi, péicha ndojejapói pe tykuetĩ, ha mokõiha katu ijarovo ikytaꞌĩmbaitéma chugui ombosakoꞌi jey hag̃ua pe tembiꞌu ỹramo ombosakoꞌi hag̃ua ambue tembiꞌu tykuetĩ rãngue.

Upémaramo, ojeretereiꞌỹme, kyhyje ha katupyrypópe omoĩ tembiꞌurã ombosakoꞌivaꞌekue peteĩ mbaꞌyru kuarepotípe, ha ombojy tatakuápe (kóva peteĩ tembiꞌu mbojyha ojoguáva “horno”-pe ojejapóva tuju ha adóvegui okaháre), ha péicha ko kuñarai tembiꞌúgui oiko peteĩ ¡sópa hatãva!; Karai Carlos hoꞌúvo oñandukuaa hetereiha ha pyaꞌetemi ombohéra chupe “sópa paraguái”.

Mbaꞌembaꞌépa oraha

“Sópa paraguái” a lo yma oñembosakoꞌi hag̃ua ojeporu: sevói, y, juky hesaguasúva, kure ñandy, rygusu rupiꞌa, kesu pyahu, avatikuꞌi, kambyrypyꞌa, kamby rova.

Oñembosakoꞌi avei ambue hendáicha, umíva apytépe oĩ “sópa paraguái de estancia” térã “sópa paraguái Don Carlos” (omboheravaꞌekue ko tembiꞌu gueromanduꞌaháramo); koꞌãva oiporu umi mbaꞌe oñembohysyivaꞌekuénte avei, hetakuépente iñambueꞌimi, péva ojejapo hatãve térã haviruve yrõ ikyrave hag̃ua hoꞌuseháicha karuhapekuéra.

Ñembosakoꞌi

“Sópa yma” oñembosakoꞌi péicha: oñemboꞌisaꞌi sevói ha oñembopupu jukyrýpe 10 aravoiꞌi rupi, peteĩ tembiporu oñembotývape, ha ojeheja hoꞌysã; upéi oñembovu ñandy ha oñemoĩ pype ryguasu rupiꞌa peteĩteĩ oñembovu aja. Pévape oñemoĩ kesu oñemonguꞌipyre.

Ko jeheꞌapýpe ojepoi sevói pe y oñembopupu hague rehe, ha mbeguekatúpe ojehykuavo pype avatikuꞌi ha oñembojeheꞌa kamby ha kamby rova rehe. Oñembojeheꞌa porã opaite koꞌã mbaꞌe oraháva ha oñemoĩ peteĩ asadéra oñemongyraꞌimívape, upe rire oñembojy hag̃ua tatakua akúpe ( 200°) peteĩ aravo rupi.

Ambue marandu

“Sópa paraguái” katuetei ojeꞌuvaꞌerã “soꞌokaꞌẽ ” ndive (aty tuicha ojeꞌuhápe soꞌo opaichagua ojehesýva parrílla ári térã asador rehe tatapỹi terã jepeꞌápe), upéichante avei Semána Sántape, Viérne Sánto ha omendavahápe; koꞌápe katuetei ojeꞌuvaꞌerã sópa, upévare jeyvéramo oĩramo kariaꞌy ha kuñataĩ aréma oñembokívape oñeporandu: “Arakaꞌe piko jaꞌúta la sópa”.

Manduꞌapy

“Tembiꞌu Paraguay”, ohaíva Josefina Velilla de Aquino.
“Karú rekó – Antropología culinaria paraguaya”, ohaíva de Margarita Miró Ibars.

Joajuha Okapeguándi