Amérika

Vikipetãmegua
Kundaharãme jeho kundaharã, Jeheka
Amérika
Americas (orthographic projection).svg
Apekue 42.900.000 km²
Tapichakuéra 988.520.780 ava
Ava apekuére 22,1 ava/km²
Oikovéva ipype herotee Americano
Tetãnguéra
Ñe'ẽ tendáre
karaiñe'ẽ, inglyesñe'ẽ, poytugañe'ẽ, hyãsiañe'ẽ, holandañe'ẽ, kechuañe'ẽ, aimarañe'ẽ, avañe'ẽ, criollo haitiano, náhuatl, etc.
Aravo UTC-10 a UTC-2
Táva orekovéva tapicha
Méjiko táva[1]
Nueva York
São Paulo
Buenos Aires[2]
Los Ángeles[3]
Río de Janeiro
Bogotá
Lima[4]
Santiago [5]
Caracas
Belo Horizonte
Guadalajara
Monterrey

Amérika térã "Awya Yala" ningo yvyrusu ojeipysóva paraguasu Árktiko guive paraguasu Antártiko peve. Ipukukue rupi, 42.000.000 km², opyta mokõihápe yvyrusukuéra apytépe. Hete oñemboja'o irundy hendápe: Amérika Yvateogua, Amérika Mbyteogua, Antillas ha Amérika Yvyogua.

Hera ypy[jehaijey]

Ko yvyrusúpe ningo oñembohéra raẽ "América"-icha peteĩ kuatia Cosmographiae Introductio Európa-pe ohaíva'ekue Mathias Ringmann, oñe'ẽ jave yvýre ojuhúva Cristóbal Colón. Ypykuéra ombohéra ichupe "Awya Yala", he'iséva "Yvy ityarõ etéva". Ko ñe'ẽ ou te'ýikuéra hérava Kúna Panama-gua ha ojerureva'ekue ojeipuru hagua mburuvicha aimara Takir Mamani.(1)

Amérika Hembiasakue[jehaijey]

Jepéramo oñeimo'ã avakuéra ou raẽ Amérika-pe Siberia-gui 12-14.000 ary Beringia Yvyvovo rupi ko'ãga heta hetave tembikuaahára oimo'ã ndaupéichai ojuhúgui heta mba'e ohechaukáva ikatuha avakuéra ou América-pe ymave guive.

Mbohapy sa ary oipu'aka rire Europa América-pe oñepyrũ oñemosãso, tenonderãme umi pa'apy colonia Americayvateogua, ary 1776. Péicha heñói tetã USA. Uperire ary 1804-pe umi tembiguái Africagua oĩva Francia poguýpe oñemopu'ã avei omombyta hagua ambue tetã pyahu hérava Haiti.

Ary 1809 oñepyrũ oñemosãso avei ambue tavakuéra oĩva España poguýpe. Ary 1822 Brasil oñemohenda peteĩ Tekokuaiño-icha (tetã orekóva peteĩ mburuvicha guasu año).

Tetãnguéra hekosãsova[jehaijey]

Flag of Antigua and Barbuda.svg Antigua ha Barbuda Flag of Guyana.svg Gujána
Flag of Argentina.svg Argentina Flag of Guatemala.svg Guatemala
Flag of the Bahamas.svg Va'ama Flag of Haiti.svg Haiti
Flag of Barbados.svg Varvado Flag of Honduras.svg Hondura
Flag of Belize.svg Mbelise Flag of Jamaica.svg Hamaika
Flag of Bolivia.svg Volivia Flag of Mexico.svg Méjiko
Flag of Brazil.svg Vrasil Flag of Nicaragua.svg Nikaragua
Flag of Canada.svg Kanada Flag of Panama.svg Panama
Flag of Chile.svg Chile Flag of Paraguay.svg Paraguái
Flag of Colombia.svg Kolombia Flag of Peru (state).svg Perũ
Flag of Costa Rica.svg Kosta Rrika Flag of Saint Kitts and Nevis.svg San Cristóbal ha Nieves
Flag of Cuba.svg Kuva Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg San Vicente ha Granadinas
Flag of Dominica.svg Ndominika Flag of Saint Lucia.svg Santa Lucía
Flag of the Dominican Republic.svg Tetã Ndominikagua Flag of Suriname.svg Surinam
Flag of Ecuador.svg Ekuador Flag of Trinidad and Tobago.svg Trinidad ha Tobago
Flag of El Salvador.svg Salvador Flag of Uruguay.svg Uruguái
Flag of the United States.svg Tetã peteĩ reko Amérikagua Flag of Venezuela.svg Venesuela
Flag of Grenada.svg Gyranata

Mandu'apy[jehaijey]

Yvyrusu ha tetãnguéra ñande Yvýgui
Europe (orthographic projection).svg
Európa
Africa (orthographic projection).svg
Áfrika
Asia (orthographic projection).svg
Asia
Oceania (orthographic projection).svg
Oseania
North America (orthographic projection).svg
Yvateamérika
Central America and the Caribbean (orthographic projection).svg
Mbyteamérika
South America (orthographic projection).svg
Ñembyamérika
Eurásia
Eurásia
Eurafrásia
Eurafrásia
Americas (orthographic projection).svg
Amérika
Antarctica (orthographic projection).svg
Antártida