Tupi ñeꞌẽaty
(Ojegueraha jey Tupi ñe'ẽ guive)
| Tupi ñe'ẽaty | |
|---|---|
| Yvy henda oĩva: | Ñembyamérika |
| Tetãnguéra: |  Arhentína Vorívia Pindoráma Kolómbia Gujána Hyãsiapegua Paraguái.svg){kind=small} Perũ(ymaguare  Uruguái) |
| Máva oñe'ẽva: | ~5 040 000 (2009)[2] |
|
Te'ýi reñói: |
Je-tupi-karíbe (?) |
| Aty'i: | Tupiguarani Arikem Awet Mondé Mundurukú Puruborá (oñehundíva) Ramárama Tuparí Yuruna |
| ISO 639-1 | — |
| ISO 639-2 | tup |
| ISO 639-3 | — |
 Tupiguarani aty'i ñe'ẽnguéra (sa'y pytãngy) ha umi ambue tupi aty ñe'ẽnguéra (violéta) ñemomyasãi ko'ãga (sa'y orekopáva) ha ymaguare (sa'y py'amano). | |
|
| |
Tupi ñeꞌẽaty haꞌe ñeꞌẽaty guasu orekóva ochénta (80) ñeꞌẽ, Ñembyamérika ñeꞌẽaty teꞌyipegua tuichavéva. Oĩva Kaꞌaguyguasu Amasóna guive Ysyry La Plata peve. Oguereko dieh (10) atyꞌi, umíva apytépe tuichavéva niko Tupiguarani ñeꞌẽnguéra atyꞌi.
Ñeꞌẽatyꞌi
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]Tupi ñeꞌẽaty ombojaꞌóva 10 ñeꞌẽatyꞌi, 9 oikóva Amasóna rendáre:
- Arikem ñeꞌẽatyꞌi : oguereko mokõi ñeꞌẽ. Peteĩva, hérava arikem, noñeñeꞌẽvéva. Ambuéva karitiãna, oñeꞌẽva 320 ava tetãvore Vrasilpegua Rondôniape (áño 2005).[3] Oreko 123 ñeꞌẽhára áño 1997.[4]
- Awetí ñeꞌẽatyꞌi: ñeꞌẽ peteĩnte, awet
ítérã awetö, 140 ava oñeꞌẽ ko ñeꞌẽ koꞌãga, tetãvore Vrasilpegua Mato Grossope (áño 2006).[5] Oreko 35 ñeꞌẽhára áño 1997.[4] - Juruna ñeꞌẽatyꞌi: 3 ñeꞌẽ.
- Mawé-sateré ñeꞌẽatyꞌi: ñeꞌẽ peteĩnte, pe mawé térã sateré, 7 130 ava gotyo 9 000 ava oñeꞌẽ ko ñeꞌẽ, tetãvore Vrasilpegua Pará ha Amazonaspe (áño 2000).[6][7] Oreko 3 000 ñeꞌẽhára áño 1991[8] ha 5 000 áño 1997 5 000[4].
- Mondé ñeꞌẽatyꞌi: 6 ñeꞌẽ.
- Munduruku ñeꞌẽatyꞌi: 2 ñeꞌẽ.
- Puruvorá ñeꞌẽatyꞌi: ñeꞌẽ peteĩnte, puruvorá. áño 2002 oĩva mokõi yvypóra ñóntema oñeꞌẽva puruvorañeꞌẽ, tetãvore Rondôniape[9].
- Ramarama ñeꞌẽatyꞌi: Oĩvaꞌekue 5 ñeꞌẽ, koꞌãga oĩ mokõi ñeꞌẽnte.
- Tupari ñeꞌẽatyꞌi: 5 ñeꞌẽ.
- Tupiguarani ñeꞌẽatyꞌi: 52 ñeꞌẽ.[10] Ñeꞌẽ tenondegua haꞌe guarani ñeꞌẽ, 6 000 000 ava oñeꞌẽva koꞌãga.
Manduꞌapy
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]- Ethnologue:Statistical summaries
- ↑ Ethnologue:Statistical summaries
- ↑ Ethnologue report for language code: Karitiâna
- 1 2 3 Anatole V. Lyovin (1997). An Introduction to the Languages of the World. Oxford: Oxford University Press, pp. 352. ISBN 0-19-508116-1.
- ↑ Ethnologue report for language code: Awetí
- ↑ Ethnologue report for language code: Sateré-Mawé
- ↑ William J. Frawley (2003) [1997]. International Encyclopedia of Linguistics: 4-Volume Set. Tomo I. Nueva York: Oxford University Press, pp. 299. ISBN 0-19-516783-X.
- ↑ Robert Henry Robins & Eugenius Marius Uhlenbeck (1991). Endangered languages. Edinburgo: Edinburgh University Press, pp. 60. ISBN 978-0-85496-313-3.
- ↑ Ethnologue report for language code: Puruborá
- ↑ Cheryl Jensen, p. 137
Arandukaita
[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]- Aryon D. Rodrigues. «4. Tupí languages». En Alexandra Y. Aikhenvald & R. M. Dixon (en inglés). The Amazoninan Languages (1ª edición). Cambridge University Press. pp. 107-122. ISBN 0 521 57021 2. http://assets.cambridge.org/97805215/70213/sample/9780521570213wsc00.pdf.
- Adelaar, Wilhem (2004). The Language of the Andes. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-36275-7.
- NAVARRO, E. A. Dicionário de tupi antigo: a língua indígena clássica do Brasil. São Paulo. Global. 2013.