Paraguái

Vikipetãmegua
(Oñembohapejeýva Paraguayo)
Ir a la navegación Ir a la búsqueda
Paraguái

Flag of Paraguay.svg
Poyvi
Coat of arms of Paraguay.svg
Ha'erã'i
Tetã ñe'ẽ akã: "Paz y justicia" (Karaiñe'ẽ: 'Py'aguapy ha tekojoja')
Tetã Momorãhéi: Tetã Paraguái Momorãhéi
Paraguay (orthographic projection).svg
Tavusu
(ha táva tuichavéva)
Paraguay
Escudo de Asunción (Paraguay).png
Ñe'ẽ tee Karaiñe'ẽ ha avañe'ẽ[1]
Tetãygua réra Paraguái, Paraguaigua
Tekuái reko Tetã mburuvicharapépe
 • Tendota Mario Abdo Benítez
 • Ombuekoviáva Hugo Velázquez
Tetã Amandaje Congreso de Paraguay
Sãso
 • Ñemongu'e guasu
 • Oñemoañete

 • Jekuaaukapyre
Epáña pegua
15 jasypo ary 1811
25 jasypateĩ ary 1842
10 jasyporundy ary 1880
Yvy apekue Ñemoĩha 60.º
 • Opaite 406 752 km²
 • Y (%) 2,6 %
Tembe'y 3484 km [2]
Y rembe'y 0 km [3]
Yvyty yvatevéva Yvyty Perõ
Ava hetakue Ñemoĩha 106.º
 • Hetakue 7 052 983 hab. (2018)[4]
 • Typy'ũ 17,3 hab./km²*
PIB (PPA) Ñemoĩha 90.º
 • Opaite (2018) USD 98 964 sua[5]
 • Per cápita USD 14 031[5]
PIB (nominal) Ñemoĩha 90.º
 • Opaite (2018) USD 43 776 millones[5]
 • Per cápita USD 6 206
IDH (2018) Crecimiento 0,702[6] (110.º) – Yvate
Viru Guarani (símbolo del guaraní; PYG)
Ára UTC−4
 • Arahakúpe UTC−3
ISO Jehero 600 / PRY / PY
Tetã renda tee Ñandutíme .py
Tetã pumbyry papapy +595
Tetã puhoe papapy ZPA-ZPZ
Tetã aviõ papapy ZP
Mba'yrumýi papapy tee PY
COI Jehero PAR
Opaite Tetã Yvýgui
  1. Fuente: Banco Mundial PIB Nominal[7]

  2. Fuente: Banco Mundial Población[8]

  3. Fuente: Banco Mundial PIB PPA[9]

[editar datos en Wikidata]

Paraguái, herateéva Tetã Paraguái (karaiñe'ẽ: República del Paraguay), niko peteĩ tetã opytáva Ñembyamérikape oguereko’ỹva parápe osẽ hag̃ua, oñemongoráva Argentínare, ñemby rupi, Pindorámare, kuarahyresẽ rupi ha Voríviare, yvate rupi. Itavaguasu ha’e Paraguay (Asunción). Opyta haguére Ñemby Amérika mbyte gotyo ojehero Ñemby Amérika Korasõicha.

Tavayguakuéra: 6.831.306 ava rupi (ojepapava´ekue ary 2008-pe). Ijykére jajuhu tetãnguéra (ñemby, ñembykuarahyresẽ ha ñembykuarahyreike gotyo) Argentina, (yvykuarahyreike gotyo) Vorívia ha Pindoráma (kuarahyresẽ gotyo). Y Paraguái omboja’o tetãme mokãi yvy pehẽme: Pehẽngue Kuarahyresẽ ha Pehẽngue Kuarahyreike térã Cháko.

Tetã Poyvi oguereko mbohapy tysýi mboyke ijojáva: peteĩ pytã (tekojoja), morotĩ (py’aguapy) ha hovy (sãso). Avei oguereko mokõi Tetã Ta’anga ojoja’ÿva: peteĩ tenondépe he’iva “República del Paraguay" (petẽi palma ha petẽi olivo ojejokuáva iguýpe ha ojeíva ojuehe yvate gotyo ombokuaaporãva peteĩ mbyja sa’yju mimbíva apu’a hovy mbytépe) ha ambue hapykuépe he’iva “Paz y Justicia” (peteĩ leõ ha peteĩ gorro frigio –he’iséva sãso-).

Ne'ẽ: Avañe'ẽ ha Karaiñe'ẽ. Paraguái-pe Oñeñe'ẽ avei Jopara Ñe'ẽ

Marandeko[jehaijey | editar código]

Kolõ mboyve[jehaijey | editar código]

Ava te'yikuéra oiko vaekue ko yvýpe hetaiterei ro'ýre. Avano'õ Kolõ mboyve yvykuérape ko'ag̃aite Paraguáivape, ha'e vaekue te'yikuéra ndopytpái vaekue voi peteĩ tendápe añónte, umía ojeikuaa porã vaekue heko'ai ñorairõ reheguávare.

Ñemongolonia[jehaijey | editar código]

Kalo III omoheñóikuri Río de la Plata Virreirenda 1776-pe ha oheja ipoguýpe Argentina, Uruguái, Río Grande ha Santa Catarina, Brasil, upéicha avei, Paraguái, Bolivia ha Chile yvy ag̃agua yvateguáva. Ojehúvo upe mba’e, Paraguái opytákuri Río de la Plata Virreirenda poguýpe ha ojehekýi Peru Virreirendágui. Pe virreirenda pyahu tavaguasurã ojeporavókuri táva Buenos Aires-pe.

1806 ha 1807-pe Inglaterra-ygua ojeity Rio de la Pláta Virreirenda ári ha oñemomba’e umi yvy oĩva Arasẽ gotyo ha Buenos Aires yvypehẽ kakuaáre. Upérõ, Paraguái ha Córdoba-gui ohua’ĩ hikuái heta ñorãirõhára oipytyvõva’ekue Inglatera-ygua ñemosẽme.

1810-pe, oñemboajévo Buenos Aires Aty Peteĩha isãsombyréva, Paraguay Motenondehára: Bernardo de Velasco, orahauka petei jehaipyre Buenos Aires-pe oikuaaukahápe chupekuéra Paraguái Yvypehẽ ojehekyi ha oñemosãsoha Rio de la Plata Virreirendágui. Upérõ Velasco ha iñirũnguéra -ára 24 jasypoteĩ ary 1810-pe- avei omboaje peteĩ Aty ha omoĩ hikuái Paraguái Yvypehẽ España poguýpe, Fernando VII omoakãva upérõ.

1811-pe, Mburuvichapavẽ Manuel Belgrano ha iñorairõharakuéra ou Buenos Aires-gui omosãsóvo Paraguáy Yvypehẽ España poguýgui. Upérõ ha’ekuéra oñorãirõ mbarete Takuary (9 jasyapy 1811) ha Paraguarípe oñemotenondehaguépe hesekuéra España rérape oñorairõva.

Hasypeve, 14 jasypo 1811 jave iñapysẽ pe ñemongu’e guasu omoakãva Pedro Juan Caballero ha omosãsova’ekue Paraguáype España poguýgui. Velasco, Juan Valeriano Zaballos, José Gaspar Rodríguez de Francia ha Fulgencio Yegros ojepytaso hikuái Pedro Juan Caballero ndive. Péicha, 15 jasypo arako’ẽme Paraguay hekove sãso, opáy, opu’ã ha oguata ijehegui ha ojehekýi España poguýgui. Velasco oñemboykékuri peteĩ jasy ohasa mboyve. 17 jasypoteĩ 1811-pe, peteĩ amandaje oiporavókuri peteĩ Aty Sãmbyhyrã, omoakãva Fulgencio Yegros. Pe Tetãygua Amandaje Mokõiha oñembyatýkuri 30 jasyporundy 1813 guive 12 jasypa 1813 peve. Upérõ ojeporavókuri peteĩ ñesãmbyhy pyahu hérava Tetãrerekuára ha omoakãva Fulgencio Yegros ha José Gaspar Rodríguez de Francia; ha avei ojeporavo ñe’ẽ Tetã omyengoviáva ñe’ẽ Yvypehẽme. Pe Amandaje ijatyva’ekue 3 jasypa 1814-pe ojapókuri José Gaspar Rodríguez de Francia-gui Paraguáy Retã Ruvicha Pu’aka’apyra’ỹva.

24 ary pukukue javeve José Gaspar Rodríguez de Francia oisãmbyhy Paraguái. Ha’e ombotyvoi ko ñane retã opavave pytagua resa renondégui. Upevakuére avei opaite ñane retãygua remikotevẽ oñemoheñói ñane retã ryepýpente. Oñembohetave ñemitỹ, mymba ñemoña ha mba'e'apo ogapypegua. Tetã oñemomba’e yvýre ha upéi omboja’o ha ome’ẽ yvyvore oñemba’apo hag̃ua ipype. 1844-pe, Carlos Antonio López -ha’eva’ekue tetãrerekuára- ojeporavo ñane retã ruvichárõ ha upekuévo oñemboaje avei peteĩ léi guasu, ha’éva peteĩha ñane retãme. Ha’e oisãmbyhýrõguare oipe’ajey ñane retã rokẽ pytaguakuérape; ombopyahu tekombo’e ohupytyva’erã opavavépe, ojehepyme’ẽ’ỹre; ha avei omoñepyrũ tape ha ogavusu apo.

Péicha, 1869 peve -umi ary pukukuépe- heñói, okakuaa ha imbarete Paraguái Retã mbohapy motenondehára (oñepehẽnguéva) rembiapo rupive. Umíva hína: Karai Guasu José Gaspar Rodríguez de Francia, Carlos Antonio López, ha ita’ýra, Francisco Solano López.

Tetãnguéra[jehaijey | editar código]

Ysyry guasu:

Yno'õ guasu oĩ yno'õ Ypakarai.

Ava[jehaijey | editar código]

Paraguái pépe ningo oĩ 6.347.884 tetãguakuéra.

Paraguái itavakuéra tenondegua[jehaijey | editar código]

Ko rysýi ohechauka pe 22 tavakuéra tenondegua Paraguáipegua, ary 2012.[10]

Ñemohenda
Táva
Tetãvore
Tavayguakuéra (2012)


Gran Asunción
1- Paraguay
Ciudad del Este
2- Ciudad del Este
Encarnación
3- Encarnación
Pedro Juan Caballero (Paraguay)
4- Pedro Juan Caballero

Paraguay Distrito Capital-Central 512.112
Ciudad del Este Alto Paraná 396.091
Encarnación Itapúa 144.572
Pedro Juan Caballero Amambai 100.650
Ka'aguasu Ka'aguasu 100.551
Coronel Oviedo Ka'aguasu 90.485
Concepción Concepción 80.346
Villarrica Guaira 53.379
Pilar Ñe'ẽmbuku 31.612
10º Ka'akupe Cordillera 30.738
11º Santa Rita Alto Parana 25.144
12º Ita Central 22.469
13º Villa Hayes Presidente Hayes 21.581
14º San Estanislao San Pedro 20.327
15º Doctor Juan Eulogio Estigarribia Ka'aguasu 17.936
16º San Ignacio Misiones 17.422
17º Hohenau - Obligado Itapúa 16.896
18º Curuguaty Kanindeju 16.370
19º Ayolas Misiones 15.386
20º Repatriación Ka'aguasu 14.983
21º Villeta Central 14.935
22º Capitán Bado Amambai 14.826

Mandu'apy[jehaijey | editar código]

  1. Error en la cita: Etiqueta <ref> inválida; no se ha definido el contenido de las referencias llamadas JE
  2. Embajada de la República del Paraguay en la República Federativa del Brasil. «Perfil país». Consultado el 25 de junio de 2017.
  3. «República del Paraguay». embapartwroc.com.tw. Consultado el 17 de agosto de 2018.
  4. DGEEC. «Proyección de la Población Nacional, Áreas Urbana y Rural por sexo y edad. Revisión 2015» págs. 34. Consultado el 23 de junio de 2017.
  5. 5,0 5,1 5,2 Banco Central del Paraguay. «Sistema de Cuentas Nacional del Paraguay (base 2014)» (en español). Consultado el 2 de mayo de 2018.
  6. Tembiecharã:Citation.
  7. Tembiecharã:Citation.
  8. Tembiecharã:Citation.
  9. Tembiecharã:Obra citada.
  10. http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-179&srt=pnan&col=abcdefghinoq&msz=1500&va=&pt=a
Flag of Paraguay.svg Paraguái
Tavusu: Paraguay
Tembiasakue: GuaraniÑorairõ Triple AlianzaCháko Ñorairõ
Táva ParaguáipeTekotevẽ Tenonde Paraguái retã mba'eTendota ParaguaiguaGuarani (viru)Tetã Paraguái MomorãhéiPoyvi Paraguái
Coat of arms of Paraguay.svg Tetãvore Paraguái Flag of Paraguay.svg

Alto Paraguái | Alto Parana | Amambái | Paraguay | Boquerón | Ka'aguasu | Ka'asapa | Kanindeju | Central | Concepción | Cordillera | Guaira | Itapúa | Misiones | Ñe'ẽmbuku | Paraguari | Presidente Hayes | San Pedro

Ñembyamérika
Flag of Argentina.svg ArhentínaFlag of Bolivia.svg VoliviaFlag of Brazil.svg PindorámaFlag of Colombia.svg KolombiaFlag of Chile.svg ChileFlag of Ecuador.svg EkuadorFlag of Guyana.svg GujánaFlag of Paraguay.svg ParaguáiFlag of Peru (state).svg PerũFlag of Suriname.svg SurinamFlag of Uruguay.svg UruguáiFlag of Venezuela.svg Venesuela