Ñe'ẽrapokuaa Guaraníme

Vikipetãmegua
Kundaharãme jeho kundaharã, Jeheka

ÑE'ẼRAPOKUAA GUARANÍME (ETIMOLOGÍA GUARANI)

ÑE’ẼRAPOKUAA

  1. Ñe’ẽrapokuaa he’iséva (concepto de etimología)
  2. Pytagua ñe’ẽ Guaraníme (voces incorporadas al Guarani)

HE’ISÉVA[jehaijey | editar código]

Ñe’ẽrapokuaa (etimología) niko ñe’ẽkuaaty (lingüística) vore ohesa’ỹijóva ñe’ẽ rapo oúva ambue ñe’ẽtégui; ja’eporãsérõ, pytagua ñe’ẽtégui.

Guaraníme, jaguereko heta ñe’ẽ oúva ambue ñe’ẽtégui ha oikéva avañe’ẽ ñe’ẽndýpe. Jepémo ndaha’éi ñe’ẽ Guarani, oñemoguaraníma. Umíva apytépe ñande jaguereko ko’ãva:

  • "kavaju", oúva caballo-gui (castellano),
  • "vaka", oúva vaca-gui (castellano),
  • "kosereva", oúva conserva-gui (castellano), ha
  • "kavara", oúva cabra-gui (castellano).

Ñe’ẽrapokuaa aipórõ ohapykueho ñe’ẽ rapo oúva am-bue ñe’ẽtégui.

PYTAGUA ÑE’Ẽ GUARANÍME[jehaijey | editar código]

Guaraníme pytagua ñe’ẽ ija ñe’ẽpurukapy (préstamo) rupive.

ÑE’ẼPURUKAPY[jehaijey | editar código]

Péicha oñembohéra umi ñe’ẽ oúva pytagua ñe’ẽtégui ha oikéva ambuépe, oñemoheñói meve upe ñe’ẽ joguaha. Umíva rehegua jaguereko Guaraníme ko’ãva:

  • Aramirõ /
  • Kosereva /
  • Arapaho /
  • Kavara /
  • Kamisa /
  • Vaka /
  • Mesa /
  • Ovetã /

Ñe’ẽpurukapy oñemohendajey mokõime:

  1. Ñe’ẽpuambue: Kóva ojehu oñemoambue jave pe ñe’ẽ oikéva ryapu. Péicha, “mesa” castellano-pegua oike Guaraníme ha oñembohyapu pyahu, oñemomuanduhe Gua-raníme “mesa”; ja’eporãsérõ oñemboguarani reko, tyapúpe.
  2. Ñe’ẽhaiambue: Kóva katu ojehu oñemoambue jave pe ñe’ẽ oikéva jehai. Péicha “carreta” castellano-pe ojehai upépe “c” reheve ha oikévo Avañe’ẽme ojehaíma Guaraníme ojehaiháicha “karréta”. Kóva avei oñemboguarani reko, jehaí-pe.

Mokõive mba’e (ñe’ẽpuambue ha ñe’ẽhaiambue) ojehukuaa hikuái peteĩ ñe’ẽme. Péicha, “cabra” castellano-pegua, ohasávo Guaraníme omoambue hyapu ha ijehai: “ka-vara”.

Fuente[jehaijey | editar código]

  • Por David Galeano Olivera (ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI - PARAGUAY)