Guarani ñe'ẽjoaju pypegua

Vikipetãmegua
Kundaharãme jeho kundaharã, Jeheka

Guarani ñe'ẽjoaju pypegua (karaiñe'ẽ: Elementos de la oración guarani)

Ñe'ẽjoaju pypegua

  1. Teroñe’ẽ (sujeto)
  2. Teroñe’ẽje’éva (predicado)
  3. Teroñe’ẽ pypegua (elementos del sujeto)
  4. Teroñe’ẽje’éva pypegua (elementos del predicado)

Teroñe’ẽ[jehaijey | editar código]

Teroñe’ẽ niko pe máva oñe'ẽvagui ñe'ẽjoajúpe.

Techapyrã: Amo karai Irala marangatuete Choreygua ojoguákuri

Teroñe'ẽ Teroñe'ẽje'éva

Teroñe’ẽje’éva[jehaijey | editar código]

Teroñe’ẽje’éva niko oje'éva guive teroñe'ẽre.

Techapyrã: (Amo karai Irala) ojoguákuri ao Kamépe kuehe nendive

Teroñe'ẽ Teroñe'ẽje'éva

Teroñe’ẽ pypegua[jehaijey | editar código]

  • 3.1. Teroñe'ẽte (Núcleo del Sujeto)
  • 3.2. Tero moĩmbaha (Complementos o modificadores del Sustantivo)

3.1. Teroñe'ẽte Teroñe’ẽ pýpe, ha’ehína ñe’ẽ oñemomba’eguasuvéva.

Techapyrã:

Amo karai Irala marangatu Chorey- -gua ojoguákuri
Ñe’ẽysajakuaa: teroja tero tero teroja tero ñe’ẽriegua ñe’ẽtéva
Ñe’ẽjoajukatu: T e r o ñ e ' ẽ T e r o ñ e ' ẽ T e r o ñ e ' ẽ T e r o ñ e ' ẽ T e r o ñ e ' ẽ Teroñe'ẽje'éva Teroñe'ẽje'éva
Teroñe'ẽte

3.2. Tero moĩmbaha

  • 3.2.1. Moĩmbaha Moteĩva (Complemento determinativo)
  • 3.2.2. Moĩmbaha Teróva (Complemento apositivo)
  • 3.2.3. Moĩmbaha Tekome'ẽva (Complemento atributivo)
  • 3.2.4. Moĩmbaha Mba'éva (Complemento diferencial o especificativo')

3.2.1. Moĩmbaha Moteĩva: Ha'e pe teroja moteĩva (Techaukarã, mba'éva, papapýva, térã kuaa'ỹva) omoambuéva terópe.

Techapyrã:

Amo karai
Ñe’ẽysajakuaa: teroja tero
moteĩva
Ñe’ẽjoajukatu: t e r o ñ e ‘ ẽ t e r o ñ e ‘ ẽ
moĩmbaha teroñe’ẽte
moteĩva

3.2.2. Moĩmbaha Teróva: Ha'e pe tero omoambuéva terópe. Mokõive oĩva’erã ojoykére.

Techapyrã:

Amo karai Irala marangatuete
Ñe’ẽysajakuaa: teroja tero tero teroja
moteĩva tekome’ẽva
Ñe’ẽjoajukatu: t e r o ñ e ‘ ẽ t e r o ñ e ‘ ẽ t e r o ñ e ‘ ẽ t e r o ñ e ‘ ẽ
moĩmbaha moĩmbaha teroñe’ẽte
moteĩva teróva

3.2.3. Moĩmbaha Tekome'ẽva: Ha'e pe teroja tekome'ẽva omoambuéva terópe.

Techapyrã:

Amo karai Irala marangatuete
Ñe’ẽysajakuaa: teroja tero tero teroja
moteĩva tekome’ẽva
Ñe’ẽjoajukatu: t e r o ñ e ’ ẽ t e r o ñ e ’ ẽ t e r o ñ e ’ ẽ t e r o ñ e ’ ẽ
moĩmbaha moĩmbaha teroñe’ẽte moĩmbaha
moteĩva teróva tekome’ẽva

3.2.4. Moĩmbaha Mba'éva: Ñe'ẽriregua "gua" ojoaju peteĩ teróre ha péicha -oñondive- omoambue hikuái peteĩ terópe.

Techapyrã:

Amo karai Irala Choreygua
Ñe’ẽysajakuaa: teroja tero tero tero ñe’ẽriregua
Moteĩva iñe’ẽpehẽteĩva
Ñe’ẽjoajukatu: t e r o ñ e ’ ẽ t e r o ñ e ’ ẽ t e r o ñ e ’ ẽ t e r o ñ e ’ ẽ
moĩmbaha moĩmbaha teroñe’ẽte moĩmbaha
moteĩva teróva mba’éva

Jesarekopyrã[jehaijey | editar código]

Sapy’ánte moĩmbaha mba’évagui ojehekýi térã noñembojoapýi pe ñe’ẽriregua “gua”, jepémo upéicha ha’e gueterei moĩmbaha mba’éva. Noĩmbáite.

Techapyrã:

Amo kure ka’aguy oñani pya’e
Ñe’ẽysajakuaa: teroja tero tero ñe’ẽtéva ñe’ẽteja
moteĩva tekoguáva
Ñe’ẽjoajukatu: t e r o ñ e ‘ ẽ t e r o ñ e ‘ ẽ t e r o ñ e ‘ ẽ teroñe’ẽje’éva teroñe’ẽje’éva
moĩmbaha teroñe’ẽte moĩmbaha teroñe’ẽje’ete moĩmbaha
moteĩva mba’éva opaichagua tekoguáva

Ñe’ẽjoaju “Amo kure ka’aguy oñani pya’e” ja’étarõ hekopete, ja’eva’erã “Amo kure ka’aguygua oñani pya’e”.

Teroñe’ẽje’éva pypegua[jehaijey | editar código]

  • 4.1. Teroñe’ẽje’ete (Núcleo del Predicado)
  • 4.2. Ñe’ẽtéva moĩmbaha (Complementos o Modificadores del Verbo)

4.1. Teroñe’ẽje’ete

Péva ha’e ñe’ẽtéva, ha’égui pe ñe’ẽ tee térã katu ñe’ẽ oñemomba’eguasuvéva terone’ẽje’évape.

Techapyrã:

Irala ojoguákuri ao Kamépe kuehe
Ñe’ẽysajakuaa: tero ñe’ẽtéva tero tero ñe’ẽiregua ñe’ẽteja
iñe’ẽpehẽteĩva araguáva
Ñe’ëjoajukatu: teroñe’ẽ t e r o ñ e ‘ e j e ‘ é v a t e r o ñ e ‘ e j e ‘ é v a t e r o ñ e ‘ e j e ‘ é v a t e r o ñ e ‘ e j e ‘ é v a
Teroñe’ẽje’ete

4.2. Ñe’ẽtéva Moĩmbaha

  • 4.2.1. Moĩmbaha mbohasapyréva (Complemento Directo)
  • 4.2.2. Moĩmbaha mbohasapyre’ỹva (Complemento Indirecto)
  • 4.2.3. Moĩmbaha Opaichaguáva (Complemento Circustancial)

4.2.1. Moĩmbaha mbohasapyréva: Ha’e pe ñe’ẽ térã ñe’ẽ aty ho’áva ári ñe’ẽtéva mbohasapyréva remiandu. Ha’e avei pe ombohováiva porandu “mba’épa”.

Techapyrã:

Amo karai ojoguákuri ao
Ñe’ẽysajakuaa: teroja tero ñe’ẽtéva tero
moteĩva mbohasapyréva
Ñe’ëjoajukatu: teroñe’ẽ teroñe’ẽ teroñe’ẽje’éva teroñe’ẽje’éva
teroñe’ẽje’ete moĩmbaha
mbohasapyréva

4.2.2. Moĩmbaha mbohasapyre’ỹva: Ha’e pe moĩmbaha mbohasapyre rireguáva, ho’áva ári avei ñe’ẽtéva remiandu. Ha’e avei pe ombohováiva porandu “mávape”.

Techapyrã:

Amo karai ojoguákuri ao Kamépe
Ñe’ẽysajakuaa: teroja tero ñe’ẽtéva tero tero ñe’ẽriregua
moteĩva mbohasapyréva mbohasapyréva iñe’ẽpehẽteĩva
Ñe’ẽjoajukatu: teroñe’ẽ teroñe’ẽ t e r o ñ e ’ ẽ j e ’ é v a t e r o ñ e ’ ẽ j e ’ é v a t e r o ñ e ’ ẽ j e ’ é v a
teroñe’ẽje’ete moĩmbaha moĩmbaha
mbohasapyréva mbohasapyre’ỹva

4.2.3. Moĩmbaha Opaichaguáva:

  • 4.2.3.1. Araguáva (De Tiempo):
  • 4.2.3.2. Tekoguáva (De Modo):
  • 4.2.3.3. Ma’ereguáva (De Causa):
  • 4.2.3.4. Tendaguáva (De Lugar):
  • 4.2.3.5. Moirũguáva (De Compañìa):
  • 4.2.3.6. Mba’epeguáva (De Medio):

4.2.3.1. Araguáva: Ha’e ñe’ẽteja araguáva omoambuéva ñe’ẽtévape. Ombohovái porandu “araka’ápa”.

Techapyrã:

Amo karai ojoguákuri ao kuehe
Ñe’ẽysajakuaa: teroja tero ñe’ẽtéva tero ñe’ẽteja
moteĩva araguáva
Ñe’ẽjoajukatu: teroñe’ẽ teroñe’ẽ t e r o ñ e ’ ẽ j e ’ é v a t e r o ñ e ’ ẽ j e ’ é v a t e r o ñ e ’ ẽ j e ’ é v a
moĩmbaha moĩmbaha
mbohasapyréva opaichagua
araguáva

4.2.3.2. Tekoguáva: Ha’e ñe’ẽteja tekoguáva ha papyguáva omoambuéva ñe’ẽtévape. Ombohovái porandu “mba’éichapa”.

Techapyrã:

Pe kuñataĩ oguata porã

  • ñe’ẽteja
  • moĩmbaha
  • opaichagua
  • tekoguáva

4.2.3.3. Ma’ereguáva: Ko moĩmbaha ha’ehína pe ombohováiva porandu “mba’ére”.

Techapyrã:

Kalo ndoúi hasykatúgui

  • moĩmbaha
  • opaichagua
  • mba’ereguáva

4.2.3.4. Tendaguáva: Ko moĩmbaha ha’ehína ombohováiva porandu “moõ” térã “mamo”.

Techapyrã:

Kalo ojogua ijao Paraguaýgui

  • moĩmbaha
  • opaichagua
  • tendaguáva

4.2.3.5. Moirũguáva: Ko moĩmbaha ombohovái porandu “máva ndive”.

Techapyrã:

Peru ojoguákuri ao nendive

  • moĩmbaha
  • opaichagua
  • moirũguáva

4.2.3.6. Mba’epeguáva: Ko moĩmbaha ombohovái porandu “mba’épe”.

Techapyrã:

Tani ohókuri mba’yrú- -pe
Ñe’ẽysajakuaa: tero ñe’ẽtéva tero ñe’ẽriregua
Iñe’ẽpehẽteĩva
Ñe’ẽjoajukatu: teroñe’ẽ t e r o ñ e ’ ẽ j e ’ é v a t e r o ñ e ’ ẽ j e ’ é v a t e r o ñ e ’ ẽ j e ’ é v a
moĩmbaha
opaichagua
mba’epeguáva

Ehecha avei[jehaijey | editar código]