Terarãngue Guaraníme

Vikipetãmegua
Ir a la navegación Ir a la búsqueda

TERARÃNGUE GUARANÍME (EL PRONOMBRE EN GUARANI)

TERARÃNGUE[jehaijey | editar código]

  1. He’iséva (concepto)
  2. Terarãngue ñemohenda (clasificación)

HE’ISÉVA[jehaijey | editar código]

Ha'e ñe'ẽ omyengoviáva térape. Ñe’ẽ rekovia jaipurúva, hendaguépe. Techapyrã:

Ha'e oho Chive ndive
Terarãngue ñe’ẽtéva tero ñe’ẽriregua
Iñe’ẽpehẽ’etáva
Peru oho Chive ndive
Tero ñe’ẽtéva tero ñe’ẽriregua
iñe’ẽpehẽ’etáva

Jajesarekoporãrõ, jahechakuaáta “ha’e” (terarãngue) om-yengoviaha Perúpe (tero).

TERARÃNGUE ÑEMOHENDA[jehaijey | editar código]

  • 2.1. Terarãnguete (pronombre personal)
  • 2.2. Terarãngue Techaukarã (pronombre demostrativo)
  • 2.3. Terarãngue Mba'éva (pronombre posesivo)
  • 2.4. Terarãngue Kuaa'ỹva (pronombre indefinido)

2.1. TERARÃNGUETE (PRONOMBRES PERSONALES)

  • 2.1.1.Terarãnguete teroñe'ẽramo (Pronombre Personal como Sujeto)
  • 2.1.2.Terarãnguete moĩmbaha mbohasapyrévaramo (Pronombre Personal como Complemento Directo)
  • 2.1.3.Terarãnguete moĩmbaha mbohasapyre'ỹvaramo (Pronombre Personal como Complemento Indirecto)
  • 2.1.4.Terarãnguete moĩmbaha opaichaguávaramo (Pronombre Personal como Complemento Circunstancial)

2.1.1. Terarãnguete Teroñe'ẽramo

Papyteĩ Papyeta
Che Ñande
Nde Ore
Ha'e Peẽ
Ha'ekuéra

Techapyrã:

Che aju Ñande jaju
Nde reguata Peẽ peho

2.1.2.Terarãnguete Moĩmbaha Mbohasapyrévaramo Héra he’iháicha, ko’ãvagui oiko –ñe’ẽjoajukatúpe- moĩmbaha mbohasapyréva. Ojepuru avaite peteĩha ha mokõiháme, papyteĩ ha papyetápe. Techapyrã:

Papyteĩ Papyeta
Che Ñande-Ñane
Nde-Ne-Ro Ore
Pende-Pene
  • Nde cherenói /
  • Ha'e ndejuhu /
  • Ha'e ñanenupã /

2.1.3. Terarãnguete Moĩmbaha Mbohasapyre'ỹvaramo

Héra he’iháicha, ko’ãvagui oiko –ñe’ẽjoajukatúpe- moĩm-baha mbohasapyre’ỹva. Techapyrã:

Papyteĩ Papyeta
Chéve Ñandéve
Ndéve Oréve
Ichupe Peẽme
Ichupekuéra
  • Ogueru chéve /
  • Ogueraha ndéve /
  • Ojerure oréve /

Ja’ekuaa avei oĩha terarãnguete oikóva ichuguikuéra terarãnguete moĩmbaha mbohasapyre’ỹva. Umíva hína:

Papyteĩ Papyeta
Chehegui Ñandehegui
Ndehegui Orehegui
Ichugui Pendehegui
Ichuguikuéra

Techapyrã:

  • Peru ojogua kuatia chehegui /
  • Umi kuñataĩ onohẽ ao ichugui /
  • Amo jagua omonda so’o pendehegui /
Papyteĩ Papyeta
Cherehe Ñanderehe
Nderehe Orerehe
Ijehe Penderehe
Ijehekuéra

Techapyrã:

  • Peru omombo pakova pire nderehe /
  • Umi kuñataĩ omboja hete nderehe /
  • Amo mitã omonde ao ijehe /

2.1.4. Terarãnguete Moĩmbaha Opaichaguávaramo

  • 2.1.4.1. Terarãnguete moĩmbaha opaichagua tendaguávaramo (de lugar)
  • 2.1.4.2. Terarãnguete moĩmbaha opaichagua moirũguávaramo (de compañía)

2.1.4.1. Terarãnguete Moĩmbaha Opaichagua Tendaguávaramo

Papyteĩ Papyeta
Chepype Ñandepype
Ndepype Orepype
Ipype Pendepype
Ipypekuéra

Techapyrã:

Mborayhu oĩ ndepype

4.1.4.2. Terarãnguete Moĩmbaha Opaichagua Moirũguávaramo

Papyteĩ Papyeta
Chendive Ñanendive
Nendive Orendive
Hendive Penendive
Hendivekuéra

Techapyrã:

Ha'e ou orendive

2.2. TERARÃNGUE TECHAUKARÃ: Ko’ãva heñói ñambo-joapývo teroja moteĩva techaukarãre ñe’ẽpehẽtai upeigua “va”. Ñe’ẽjoajukatúpe, oiko chuguikuéra teroñe’ẽ.

Papyteĩ Papyeta
Kóva Ko'ãva
Péva Ãva
Amóva Umíva

Techapyrã:

  • Kóva oguata porã
  • Péva ijyva puku
  • Amóva hova apu'a
  • Ko'ãva oguata mombyry
  • Ãva okaru pya'e
  • Umíva opurahéi ñandéve

Upéicha avei oiko umi teroja moteĩva techaukarã tovake’ỹguágui.

  • Upéva
  • Aipóva

Techapyrã:

  • Upéva ndoúi kuehe
  • Aipóva oguerúta ama ko'ẽrõ

2.3. TERARÃNGUE MBA'ÉVA: Ko’ãva heñói ñambojoapývo teroja moteĩva mba’évare, ñe’ẽpehẽtai upeigua "mba'e".

Papyteĩ Papyeta
Chemba'e Ñanemba'e
Nemba'e Oremba'e
Imba'e Penemba'e
Imba'ekuéra

Techapyrã:

  • Pe apyka chemba'e
  • Ko'ã kavaju ñanemba'e

2.4. TERARÃNGUE KUAA'YVA: Ko’ãva avei heñói ñambo-joapývo teroja moteĩva kuaa’ỹvare ñe’ẽpehẽtai upeigua “va”.

Techapyrã:

  • maymáva /
  • oimeraẽva /

Techapyã:

  • Maymáva ohóta ko'ẽrõ nendive

JESAREKOPYRÃ

Umi terarãnguete teroñe’ẽramo oĩva, terarãnguete mba’eva ha terarãnguete kuaa’ỹva, ombojoapy sapy’apy’a ñe’ẽpehẽtai kokatuguigua.

Techapyrã:

  • chete / ndete / ha’ete (aháta chete / chete ajapóta)
  • ñanemba’ete (jaguerosapukáike ñanemba’ete)
  • maymaite (maymaite ojoguákuri ijaorã)

Fuente[jehaijey | editar código]