Eho kuatia retepýpe

Guarani Hai'ymakuaaty

Vikipetãmegua

Guarani Haiꞌymakuaaty (Filología Guaraní)

Guarani Ñeꞌẽte ha Arandu Anamandaje (Ateneo de lengua y cultura guarani – ATENEO) onohẽ yvytu pepóre ko kuatiañeꞌẽ oñehesaꞌỹijohápe Avañeꞌẽ jehai yma. Ko tembiapo ijetuꞌu ha hypyꞌũvape ombaꞌapókuri heta mboꞌekuaahára katupyry ATENEO-ygua, oñemoarandujeýva hikuái koꞌág̃a peteĩ mboꞌesyrypavẽme. Umi mboꞌekuaahára oñembyatýkuri heta jey omoñeꞌẽ ha oikũmbývo tembiapo hérava “Oraciones y Catecismo de Fray Luis de Bolaños”, haꞌéva jehaipyre itujavéva ñane Avañeꞌẽme ha ijatyhápe: “Doctrina Cristiana en Lengua Guaraní, Padre Nuestro, El Ave María, Credo, Mandamientos de la Ley de Dios, Mandamientos de la Santa Madre Iglesia, Sacramentos, Acto de Contrición y El Alabado”. Upévare, Bolaños-gui oiko Guarani haihára ypykue, haꞌégui upe ohaiꞌypyva Avañeꞌẽme.

Koꞌã tembiapo ohaívaꞌekue Fray Luis de Bolaños niko osẽ ñepyrũ ary 1607-pe ha jaikuaaháicha upérõ Guarani oñeñeꞌẽ ha ojehaivaꞌekue ambue hendáicha. Aipórõ, iporãvaꞌerã jaikuaami mbaꞌépa ojapókuri mboꞌekuaahára ATENEOygua Fray Luis de Bolaños rembiapokuére. Añetehápe, haꞌekuéra omoñeꞌẽjey ha oikumbývo upe Guarani tuja oñehaꞌã -ikatuha peve- ombohasa Bolaños jehaikue, Guarani pyahuvévape; jaꞌeporẽsérõ, Guarani ág̃a ñañeꞌẽvape.

Tapicha omoñeꞌẽva ko tembiapo guasu katuete ohechakuaáta mbaꞌéichapa ñane avañeꞌẽ iñambuékuri hekove pukukuépe. Ndahaꞌéi peteĩ Guarani ñeꞌẽnte pe ymaite guive ha koꞌagaite peve ojepurúva. Nahániri. Guarani, opaite ñeꞌẽtéicha, okuchu, oñemonguꞌe, oñemomýi ha oñemoambue. Ko mbaꞌe Guaraníre ojehúva ohechauka avei ñandéve ñane avañeꞌẽ hekoveha, ndahaꞌeiha peteĩ ñeꞌẽ omanómava térã omanombotáva.

Ko kuatiañeꞌẽ ohechauka avei opavavépe Ateneo de lengua y cultura guarani oñepyrũha oipykúi ambue tape, ohekávo ñane avañeꞌẽ rapo. Ojeꞌevavoíngo jaikuaáro ñande rapo jaikuaaporãha avei mávapa ñande.

¡Vyꞌapavẽ! Mboꞌekuaahára Kalo Ferreira ha iñirũnguérape ogueropojáire ñandéve ko kuatiañeꞌẽ porãite ha iñarandúva.

DAVID GALEANO OLIVERA
GUARANI ÑEꞋETE HA ARANDU ANAMANDAJE
Motenondehára Guasu

Ñeꞌẽnondegua

[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]

Iñapysẽ tembiapo peteĩha Haiꞌymakuaaty (Filología) Guaranimegua ojapovaꞌekue temimboꞌe oĩva Mboꞌesyrykatu (Post-grado): Mboꞌerekokuaahára (Maestría) Guarani Ñeꞌẽte ha Rekópe. Ko tembiapo rupive, omboguatáva Ateneo, oñehesaꞌỹijo “Oraciones y Catecismo de Fray Luis de Bolaños”, oguerekóva ipype: “Doctrina Cristiana en Lengua Guaraní, Padre Nuestro, El Ave María, Credo, Mandamientos de la Ley de Dios, Mandamientos de la Santa Madre Iglesia, Sacramentos, Acto de Contrición y El Alabado”.

“Doctrina Cristiana de Bolaños” oñemyasãi ary 1.607 ha ombojoapyve upéi Antonio Ruíz de Montoya, ary 1.640, “Catecismo de la Lengua Guaraní” rupi. Upéicharõ jahechakuaa oguerekoha ary 400. Heta ñeꞌẽ guarani ymaguare oĩva ipype ndojepuruvéimava ha upévare osẽ ko tembiapo omyatyrõva umi ñeꞌẽ ymaguare koꞌág̃agua ndive.

Og̃uahẽma ára pyahu Avañeꞌẽ momorãvo, ndahaꞌéiha oĩreíva ñane retã Léi Guasúpe. Ojehechauka Guarani ñeꞌẽ ñanemoaranduha ha ára vai ohasavaꞌekue haꞌéntemaha manduꞌaha. Ko tembiapo katuete oipytyvõne opavave oikuaaséva Guarani ruguaite ha upekuévo tokakuaa avei hendivekuéra ñane Avañeꞌẽ.

“El Catecismo en Lengua Guaraní” Bolaños rembiapo oñembopyahu jey imombeꞌúpe Nicolás Yapuguai rupi, ary 1.724 ha oipytyvõ ichupe Paulo Restivo. Bolaños rembiapo haꞌe Haipy peteĩha guaranimegua ojekuaaꞌypýva. “Sínodo” Paraguaygua, omotenondevaꞌekue Fray Martín Ignacio de Loyola ha ñane retã Sambyhyhára Hernadarias, omoneĩ pe “Catecismo Bolaños mbaꞌéva, añóramo ha opavave Paraguái ha Río de la Plata-pe g̃uarã.

Ko tembiapo rupive, ikatúma jaꞌe temimboꞌekuéra oĩva Mboꞌerekokuaahárape omboguapymaha herakuéra Guarani ñeꞌẽre ha márõnte nomanomoꞌãi.

Kalo Ferreira Kiñóne
Mboꞌehára guarani haiꞌymakuaaty

Oraciones y catecismo Fray Luis de Bolaños

[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]

Doctrina cristiana en lengua guarani

[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]
Haipy 1603
Hesaꞌyijo
Haipy 2007
Santa Cruz raangába rehéKurusu raꞌãnga Marangatu rehe,
Oreamotareymbara (1) hegui orepiçiro (2) epe (3)Oreamotareymbara (1) piçiro (2) epe (3)Nde orepysyrõ ore rayhúꞌỹvagui.
Tupã oreyara (4)(4) oreyaraTupã orejára
Tuba, hae (5) Taýra, hae Efpiritu Santo réra pipe(6)hae (5) pipe(6)Túva, Taꞌýra, Pytu Marangatu rerapýpe
Amen IESUS (7)Iesus (7)Taꞌupéicha Hesu
  • 2.1.1- Enemigo: Amotarey mbára…Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya. Parte Primera Vocabulario 1.876 Pág. 244

Amotareymbara, rayhúꞌỹva, ijaꞌeꞌỹva. Diccionario Castellano Guaraní Antonio Guasch 7ma. Edición 1986 Pág. 191.

  • 2.1.2- Piçiro: l. Pihiro, Escaparlo, librar, defender, amparar, hallarse bien,… Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya. Parte Segunda Tesoro 1.876 Pág. 291 v. /285 V. II 19.Librar¬, Poi, peꞌa, pysyrõ, monandi, mosãsõ, mbojera…Ñeꞌẽryru Marangatu. Olga Troxler Vda. de Maldonado. Primera Edición. 2.004 Pág. 388.
  • 2.1.3- Epe: (pronombre), 2° persona (tu) Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya. Parte Segunda Tesoro 1.876 Pág. 126.
  • 2.1.4- Oreyara: oñemyengovia orejára rehe.
  • 2.1.5- Hae: conjunción copulativa. Ché ha ende. Yo y tú. Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya. Parte Segunda Tesoro 1.876 Pág. 137.
  • 2.1.6- Pipe: (Posposición de ablativo), Lo mismo que cum, de instrumento, y movimiento. Quicepipe, con el cuchillo. Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya. Parte Segunda Tesoro 1.876 Pág. 296/290.
  • 2.1.7- Iesus: Jesús en latín, lengua oficial de los cristianos en ese tiempo, se convierte en HESU por CALCO (mecanismo por el cual una lengua incorpora a su léxico palabras provenientes de otras lenguas).

Kurusu raꞌãnga Marangatu rehe, nde orepysyrõ orerayhúꞌỹvagui. Tupã orejára. Túva, Taꞌýra ha Pytu Marangatu rerapýpe. Taꞌupéicha Hesu.

Haipy 1603
Hesaꞌyijo
Haipy 2007
Oreruba (1) ybape(2) ereibaeruba (1) ybape (2) rei (3) bae (4)Ore ru yvágape reiméva
Ymboyerobiaripiramo nderera marangatu toicoYmboyerobia ri (5) pira (6) motoiko ñembojeroviápe nde réra marangatu,
Tou ndereco marangatu orebe, tiyaye nderemimbotara quie (10) ybipe ybape yyayeñabe(12)T (7) iy (8) aye (9) quie (10) yyayeña (11) be. Ñabe (12)tou nde reko marangatu oréve, toñemboaje ne rembipota ápe yvýpe yvágape oikoháicha.
Orerembiu ara ñabo (13) g̃uarã emee curi orebe orebe haeÑabo (13) curi (14)Ore rembiꞌu ára ha ára g̃uarã emeꞌẽuka oréve,
Nde ñyro anga (15) ore iñangaipabae upe ore recomegua (16) haraupe oreñyronunga (17)Anga (15) reco megua (16) oreñyro nunga (17)Nde reñyrõva ore angaipa orerayhuꞌỹvandie oreñyrõkena.
Eypotareme (18) angaipa pipe (19) oreáEy (18) pipe (19)Nde ndereipotáire angaipápe roꞌa
Orepiçiroepe (20) catu (21) mbaepochiagui.piciro (20) epe (21) catu (22)nde orepysyrõngatu mbaꞌe pochýgui.
Amen IESUS (23)(23) IesusTaꞌupéicha. Hesu.
  • 2.2.1- Túba, padre, cherúba; túba,… guba. Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya. Preludio. Arte 1.876 Pág. 10.
  • 2.2.2- Ybaga: ybag – Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya. Parte Segunda Tesoro. 1.876 pág.166 / Yvága – Diccionario Ñeꞌẽngueryru A. Jover Peralta, Tomas Ozuna 1.950 Pág. 238.
  • 2.2.3- Rei: estas Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya. Preludio Arte 1.876 Pág. 64.
  • 2.2.4- Bae: (participio) el que… Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya. Parte Segunda Tesoro. 1.876 Pág. 75.
  • 2.2.5- Ri: lo mismo que rehe… Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya. Parte Segunda Tesoro. 1.876 Pág. 341 v. ¬\ 335 V.
  • 2.2.6- Pira: partícula de verbo pasivo. Tesoro de la Lengua Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya. Segunda Parte Tesoro. 1.639 Pág. 298.
  • 2.2.7- T: ñeꞌẽpehẽtai.
  • 2.2.8- Iy – ij: Ñeꞌẽpehẽtai mbaꞌéva (Indica Posesión).
  • 2.2.9- Aye: consentir aceptar… toiko – peteĩ mbaꞌe. Gramática y Diccionarios arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí Guarani P. Antonio Ruiz de Montoya. Parte Segunda Tesoro. 1.876 Pág. 26 v.
  • 2.2.10- Quie: qui, aquí…, desde aquí, ape Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupi o Guarani P. Antonio Ruiz de Montoya Parte Segunda Tesoro 1.876 Pág. 332 v./326 v.
  • 2.2.11- “Ña”- oñemyengovia “ja” rehe ipu porãve hag̃ua. Ñeꞌẽ juruguandie ojepurúvaꞌerã ñeꞌẽpehẽtai jurugua.
  • 2.2.12- Ñabe: (Iabe) Manera. Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua tupi o Guarani P. Antonio Ruiz de Montoya Parte Segunda Tesoro 1.876 Pág. 240.
  • 2.2.13-Ñabo: cada uno, cada uno de nosotros…Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya Parte Segunda Tesoro. 1.876 Pág.240 v.
  • 2.2.14- Curi: luego, presto, ahora, momento…Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya Parte Segunda Tesoro. 1.876 Pág. 109.
  • 2.2.15- Ãngá: disminuir, despectivo… Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya Parte Segunda Tesoro. 1.876 Pág. 39.
  • 2.2.16- Megua: sin gracia, chocarreria, bellaquería, echar a perder, disminuir…Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya Parte Segunda Tesoro. 1.876 Pág. 219.
  • 2.2.17- Nunga: diminutivo, poco, (sin gracia / aguyjeꞌỹva). Tesoro de la Lengua Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya Segunda Parte Tesoro. 1.639 Pág. 240.
  • 2.2.18- Ey: Particula negativa Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupi o Guarani P. Antonio Ruiz de Montoya Parte Segunda Tesoro. 1.876 Pág. 124.
  • 2.2.19- Pipe: Posposición. Diccionario A. Jover Peralta Tomas Osuna 1.950 Pág. 123.
  • 2.2.20- Pisiro: Piçiro, l. Pihiro, Escaparlo, librar, defender, amparar, hallarse bien. Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya. Parte Segunda Tesoro. 1.876 Pág.291 v. /285 V.II 19.
  • 2.2.21- Epe: (pronombre) disminutivo, 2ª. Persona (tu) Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupi o Guarani P. Antonio Ruiz de Montoya. Parte Segunda Tesoro. 1.876 Pág. 126.
  • 2.2.22- Catu: Al fin del verbo es comparativo…ngatu (nasal) / Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya. Parte Segunda Tesoro. 1.876 Pág. 94.
  • 2.2.23- Iesus: Jesús en latín, lengua oficial de los cristianos en ese tiempo, se convierte en HESU por CALCO (mecanismo por el cual una lengua incorpora a su léxico palabras provenientes de otras lenguas).

Haipy 2007: Oreru

Haipy 1603
Hesaꞌyijo
Haipy 2007
Tupá taneraãrõ(2) Maria,Armonización nasal (2)Tupã taneraꞌãrõ María,
nerenihe Tupá gracia(3) reheAguyje en reemplazo de Gracia (3)nerenyhẽ Tupã aguyjégui.
Tupá, yande yara (4), nde yrúnámo(5) oyco (6) ymombeu(7) catupirámo(8) ereyco(9) cuña pabe gui.Ñandejára en reemplazo de yande yara (4) Yrúnámo = irũramo (5) oyco = oiko (6) ymombeu = imombeꞌu (7) catupirámo = katupyrýre (8) ereyco = reiko (9)Tupã, Ñandejára, ne irũramo oiko imombeꞌu katupyrýre, reiko kuñapavẽgui.
Ymómbeú catupírámó abe(10) oycó nde membira Jesús,Abe = avei (10)Imombeꞌu katupyrýre avei oiko ne memby Hesu,
Santa María, Tupází máráneymbae (11) eñémboe nde membira (12) upe ore yñangaipabae rehe,(11) Maraneꞌỹ = maraneꞌỹ (12) bae (13) Membira = membyMaría Marangatu, Tupã maraneꞌỹ (11) eñemboꞌe ne memby ãngare, ha ore iñangaipáva rehe,
Áng (13) ore mánó mbotaramo abe(14) ang= almaAvei ore ãngare, romanombota meve,
Taupéicha Jesús (15).IESUS (15)Taꞌupéicha Hesu.
  • 2.3.1- Ave: maitei (saludo).
  • 2.3.2- Armonización nasal.
  • 2.3.3- Aguyje: en reemplazo de Gracia.
  • 2.3.4- Yande yara: oñemohenda porã haipýpe (Ñandejára).
  • 2.3.5- Yrúnámo: oñemohenda porã haipýpe (irũramo).
  • 2.3.6- Oyco: oñemohenda porã haipýpe (oiko).
  • 2.3.7- Ymombeu: oñemohenda porã haipýpe (imombeꞌu).
  • 2.3.8- Catupirámo: oñemohenda porã haipýpe (katupyrýre).
  • 2.3.9- Ereyco: oñemohenda porã haipýpe (reiko).
  • 2.3.10- Abe: oñemohenda porã haipýpe (avei).
  • 2.3.11- Maraney: maraneꞌỹ Bueno, entero, incorrupto, pureza, limpieza, salud, inocencia. Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupi o Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya Parte Segunda Tesoro.1.876 Pág. 209.
  • 2.3.12- Bae: (participio) el que… Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya. Parte Segunda Tesoro. 1.876 Pág. 75.
  • 2.3.13- Membira: oñemohenda porã haipýpe (memby).
  • 2.3.14- Ang: alma Vocabulario de la Lengua Guaraní. Paulo Restivo MDCCXXII. Pag. 67. Ang: alma, espíritu, conciencia. Gramática y Diccionarios – Arte, Vocabularios y Tesoros de la Lengua Tupi o Guarani – Antonio Ruíz de Montoya. Parte Segunda Tesoro 1876. Pág. 35.
  • 2.3.15- Iesus: Jesús en latín, lengua oficial de los cristianos en ese tiempo, se convierte en HESU por CALCO (mecanismo por el cual una lengua incorpora a su léxico palabras provenientes de otras lenguas).

Agobia niche Tupã tuba opocatumbae guemimbotara rupi ojapobae; ndiyabaybi mbae ychupe yba moñangara (1) ybi moñangara abe ||(1) Imoñangara, Poder, fuerza, ipokatu || Arovia Tupã túva, puꞌakáre, imoñangara (1) rupi ojapo yvága ha yvy, avei arovia.

Agobia niche Tupã tuba opocatumbae guemimbotara rupi ojapobae; ndiyabaybi mbae ychupe yba moñangara (1) ybi moñangara abe ||(1) Imoñangara, Poder, fuerza, ipokatu || Arovia Tupã túva, pu’akáre, imoñangara (1) rupi ojapo yvága ha yvy, avei arovia.

Haipy 1603
Hesaꞌyijo
Haipy 2007
Arobia abe Jesu tayra moñepebae (2) yande yara Espiritu Santo rembiapo rehe ñanderamo oñemoñabae puera Señora Santa Maria maraneyymbaegui oarabae puera.(2) Peteĩete, Uno solo…Único.Hesu María nememby, peteĩete(2). Ñandejára, ypykue rembiapo rehe. Pytu Marangatu rembiapo rehe ñanderamo Ñandejára oñemoñáva kuñakarai María Marangatu imaraneꞌỹvagui oavaꞌekue.
Poncio Pilato y biray yara rosuramo (3) recoramo herecoméguembí (4) ramo hae curuzu pipe ymoy nimbi ramo, hae yucapiramo hae ytimimbi ramo oycobae puera,(3) Yvyrairusuramo = poguýpe. Indica cargo y poder (4) Herekomegua = ohasaꞌasy castigar maltratar descomponer…Poncio Pilato poguýpe (3) hekoramo, ohasaꞌasy (4), kurusúpe imoĩmbýramo omano hag̃ua.
hae agueyi, añaretame ara mbohepi habapipe oycobe yebi amañe bae cueragui hae oyeupi y bape hae eguepi oyna(5) Añareta = infiernoOguejy añaretãme (5). Ára mbohapyhápe oikovejey omanovaꞌekue apytégui. Ojupi yvágape, haꞌe oguapy
Tupã Tuba acatua coti (6), hae aegui oune ymarangatu bae puera upe bae yñagay pabae cuera upe abe heco haguera rehe eyerurebo;(6) Coti = azia = gotyoTupã akatúa gotyo (6). Haꞌe oúne umi hekove imarangatúva ha umi hekove iñañávape oporãndúvo.
Arobia abe Spiritu Santo arobia abe Santa Madre Iglesia Católica oyko Santa Comunión (7)(7) Comunión = Tupã rahava = Tupã pyhyAjerovia avei Pytu Marangatu. Ajerovia Tupão Marangatúre, ha avei Tupã pyhy (7) Marangatu.
abe arobia Sacramento (8) rehe ñande angay paba cañi.(8) Los 7 sacramentos.Ajerovia avei pokõi iñeꞌẽ marangatúre(8) omoĩva ñane angaipa okañy hag̃ua.
Arobia abe (9) teonguekuera opacatu recobe yebi heguema. Hae (10) arobia teco marangatú pabeyma ybape oyme(9) Abe= avei

(10) Hae = ha`e, che ||Avei arovia teꞌõnguéra opakatu ha hekove jeytaha. (Che) Arovia teko marangatu oĩmaha yvágape

Amen Iesus (11)(11) IESUS = Jesús = Hesu.Taꞌupéicha Hesu.
  • 2.4.1- Ipokatu: Poder – fuerza
  • 2.4.2- Moñepeteĩ: Peteĩete, Un solo…Único Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní Antonio Ruiz de Montoya. Parte Segunda Tesoro 1.876 Pág. 229 v.
  • 2.4.3- Indica cargo y poder = yvyrairusuramo = poguýpe.
  • 2.4.4- Herekomegua: ohasa`asy… castigar maltratar descomponer… Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya. Parte Segunda Tesoro 1.639 Pág. 219.
  • 2.4.5- Añaretã: Infierno Diccionario Guarani Castellano Avaneꞌẽ poty, Félix de Guarania, 2005 Pág. 12.
  • 2.4.6- Coti: azia Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní. P. Antonio Ruiz de Montoya. Parte Segunda Tesoro, 1.876 Pág. 100.
  • 2.4.7- Comunión, Tupã rahava, Tupã pyhy. Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupi o Guaraní. P. Antonio Ruiz de Montoya. Parte Primera Español Guarani. 1.876 Pág. 153.
  • 2.4.8- Pokõi: iñeꞌẽ marangatúre = Los 7 sacramentos.
  • 2.4.9- Abe: oñemohenda porã jehaípe (avei).
  • 2.4.10- Hae: haꞌe, che.
  • 2.4.11- Iesus: Jesús en latín, lengua oficial de los cristianos en ese tiempo, se convierte en HESU por CALCO (mecanismo por el cual una lengua incorpora a su léxico palabras provenientes de otras lenguas).
Haipy 1603
Hesaꞌyijo
Haipy 2007
Tupã ñandequaitaba diez nanga: mbohapi yyipicuera Tupã mboyerobia catu reheg̃uarã, hae ambuae fiere ñanderapicha rerecocatu rehe g̃uarã.(1)Puay - quay precepto mandatoTupã oheja ñandéve pa poroquaitáva (1): Mbohapy ijypykuéra. Tupã mbojeroviakatu rehe g̃uarã, omboae pokõi ñande rapicha rerekokatu rehe g̃uarã avei:
Yyipinanga Ere ñaihu catu Tupã mbae pabe Açoçene.(2)Peteĩha por ijypy nanga (3)Ñande apoha por açoçePeteĩha(2) rehayhu Tupã pavẽme ñande apoha (3).
Y nomocoindaba: nderehenoiteyche Tupã rera maringarue:(4)Mokõiha por hae momocoyndahaba Hae indica el que, ese eso.Haꞌe Mokõiha(4) nerehenoichéne Tupã réra reiete.
Ymombohapihaba: ndereporãbiquiyehe arerepipene Tupã mboyerobiabo.Mbohapyha nde reipuruichéne aretepy Tupã mbojeroviavo.
Ymoycundihaba nderuba, ndeciabe eremooyerobiachene:(5)KatuIrundyha nderu avei ndesýpe embojerovia katuꞌarã (5).
Ymocincohaba: ndereporãpitiyehene.(6)Ndereporãpitiyehene matarPoha nde reporojukaichéne (6).
Ymofeishaba nderebigiehe ndemendaguerey rehene.(7)Pyhyichéne para explicar tomar poseer, tener sexo sin estar casadosPoteĩha nde reipyhyichéne(7) omendaꞌỹva nde rehe ndive.
Ymofierehaba nandemundaychene.(8)Igual al texto original.Pokõiha neremondaichéne (8).
Ymoochohaba. nderemopuayehe yapura nderapicha rehe.(9)Igual al texto original.Poapyha neremopuꞌãichéne japu nderapicha rehe(9).
Ymo nuevehaba nde ndereñemombotariche ndemendahaguerey rehen(10)Ndereipotaichéne por deseo pasión por la mujer casada con otro.Porundyha nde reipotaichéne (10) omendaꞌỹva nde rehe ndive.
Ymodiez haba: ndereñemombotariche nderapichara mbae amo rehene.Paha nde reipotaichéne nde rapicha mbaꞌéva.
Ha ang diez Tupã nandequaitaba mocoi nanga ymboayecatuhaba.Ã pa Tupã porokuaitáva, mokõi omboajekatúva
Cone yyipi: Erehaihu catu Tupã mbae pabe acocene ymomocoindaba: nderapichara erehaihune, ndeyeaihu nunga.Umi ijypy: Rehayhu katu hag̃ua Tupãme opa mbaꞌégui, mokõi: nderapicha rehayhúne, nde rejehayhuháicha.
  • 2.5.1- Puay: quay precepto mandato Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupi o Guaraní. P. Antonio Ruiz de Montoya. Parte Segunda Tesoro. 1.876 Pág. 327 v./321 v.
  • 2.5.2- Peteĩha: por ijypy nanga.
  • 2.5.3- Ñande: apoha por açoçe.
  • 2.5.4- Mokõiha: por hae momocoyndahaba. Hae indica el que, ese eso.
  • 2.5.5- Katu: hace de comparativo después del verbo. Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupi o Guaraní. P. Antonio Ruiz de Montoya. Parte Segunda Tesoro. 1.876 Pág. 94 v.
  • 2.5.6- Ndereporãpitiyehene: matar,… mate a muchos en la guerra ayapiti… Vocabulario de la Lengua Guarani. Paulo Restivo. 1722, Pág. 379
  • 2.5.7- Pyhyichéne: para explicar tomar poseer, tener sexo sin estar casados.
  • 2.5.8- Igual al texto original.
  • 2.5.9- Igual al texto original.
  • 2.5.10- Ndereipotaichéne: por deseo pasión por la mujer casada con otro.
Haipy 1603
Hesaꞌyijo
Haipy 2007
Sacramentos Santa Iglesia pipegua Siete nanga.Pokõi Marangatuha oguerekóva aty Tupã jeroviahakuéra.
Cone yyipi: ñemongaraihaba.(1)BautismoBautistmo(1) – AmoTupãraꞌy – ñemongarai
2- Tupã rerobiahabari yepitaco catuhaba, Confirmación yaba(2)ConfirmaciónConfirmación (2) – Tupã Jeroviaha moañete jepytaso katuha
3- ñemombeguaba(3)PenitenciaPenitencia (3) – Tembiapo vaikue rapykue
4- Tupã rahaba;(4)EucaristíaEucaristía (4) – Tupãrete pyhy - Tupã pyhyháva.
5- Hacibae reheñandicarai mongihaba(5)UnciónUnción de los enfermos (5) – Hasyvare ñandy marangatu ñemondyky
6- Abare moñangaba(6) SacerdocioOrden Sagrado (Orden sacerdotal) (6) – Avare moñangáva
7- Mendahaba.(7)Matrimonio – casamientoMatrimonio (casamiento) (7) – Menda
  • 2.7.1- Bautistmo: Amotupãraꞌy. Bautizar, Amo Tupã rai…Gramatica y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupi o Guarani P. Antonio Ruiz de Montoya Arte Preludio 1.876 Pág. 105.

Bautizar. Mongaraí; moverá;mo Tupã raꞌí; heró; hovasá. Peralta Jover, Ozuna Tomás – Diccionario Ġuarãni / Español 1.950 – Pág. 222.

  • 2.7.2- Confirmación: Tupã Jeroviaha jepytaso katuha.

Confirmar, Mombeꞌuyevi (ratificar, refirmar); moañete; mbohupygua (arc). Peralta Jover, Ozuna Tomás – Diccionario Guaraní / Español 1.950 – Pág. 245.

  • 2.7.3- Penitencia: (Confesión) – Ñemombeꞌu.

Penitencia. Yeyocó (refrenarse, contenerse)¬ yeapatucá, ñemosambiki / Hacer, yerecoasi, yecoacú. Ñemombeꞌu, mombeꞌu (contar, declarar). Peralta Jover, Ozuna Tomás – Diccionario Guaraní / Español 1.950 Pág. 245.

  • 2.7.4- Eucaristía: (Comunión) – Tupã pyhyháva.

Comulgar. Tupãrã (arc.), Tupãpiçi. Peralta.Jover, Ozuna.Tomás—Diccionario Guaraní / Español 1.950 Pág. 243.

  • 2.7.5- Unción de los enfermos: Hasyvare ñandy marangatu ñemondyky.

Unción. Pichi,…Peralta Jover, Ozuna Tomás – Diccionario Guaraní / Español 1.950 Pág. 415.

  • 2.7.6- Orden Sagrado: (Orden sacerdotal) – Avare moñangáva.
  • 2.7.7- Matrimonio: (casamiento) – Menda.
Haipy 1603
Hesaꞌyijo
Haipy 2007
Cheyara IESV (2) Chrifto(2) IESVChejára Tupã raꞌy
Chemoñangara, chepihirohara abe, che, nia nderaihupape amboaçi catuChe ñemoñangara, che pysyrõhára, che nderayhupápe

ayabaeterecocatu cheangaipapaguera opacatu, añetévo, ambyasy katúre, a tembijojarekokatu. Umi che angaipa oguepa,

Chepia pochipe, cheñee pochipipe, cherembiapo pochipipe chendemoyro haguera reheChe pyꞌa pochýpe, che ñeꞌẽ pochypýpe, che rembiapo pochypýpe, che rombopochy haguére,
Ang (3) coite nache angaipabeichene, chemarangatu catune nde poroquaitaba(3) angÁg̃a, koꞌýte nacheangaipaveichéne, che marangatu katúne, nde pokatu
marangatu mboayecaTupã bo, ndeñyro angá chebe Cheyara nderugui marangatu Curuzu pipe, oreraihupápe, nde ymombue agüeremarangatu mboaje katupávo rupi, neñyrõanga chéve chejára

nde ruguy marangatu kurusupýpe orerayhupápe rehykuavo hague rehe.

Amen IESVS.(4)(4) IESVTaꞌupéicha. Hesu.
  • 2.8.1- Contrición: (Yñangaipa hague mboacipába. Tupã raihupápe ñote (2). Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya Arte Preludio 1.876 Pág. 163. Ñote: Solamente, solo…Gramatica y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupi o Guarani P. Antonio Ruiz de Montoya Parte Segunda Tesoro 1.876 Pág. 252 v.
  • 2.8.2- Iesus: Jesús en latín, lengua oficial de los cristianos en ese tiempo, se convierte en HESU por CALCO (mecanismo por el cual una lengua incorpora a su léxico palabras provenientes de otras lenguas).
  • 2.8.3- Ang: alma Vocabulario de la Lengua Guaraní. Paulo Restivo MDCCXXII. Pág. 67. Ang: alma, espíritu, conciencia. Gramática y Diccionarios – Arte, Vocabularios y Tesoros de la Lengua Tupi o Guarani – Antonio Ruíz de Montoya Parte Segunda Tesoro1876. Pág. 35.
  • 2.8.4- Iesus: Jesús en latín, lengua oficial de los cristianos en ese tiempo, se convierte en HESU por CALCO (mecanismo por el cual una lengua incorpora a su léxico palabras provenientes de otras lenguas).
Haipy 1603
Hesaꞌyijo
Haipy 2007
Cheyara IESV (2) ChriftoIESV (2)Chejára Hesu
chemoñangara, chepihirohara abe, ayabaereteco miri (3) eyngatu nico cheangaipapaguera opacatumiri (3)chemoñangára, chepesyrõhára, tembijojamiringatúva, cheangaipakuéra, kyhyje
hae chepia guibe ambuoaci ndeporoquaitá marangatu che hacytey haguera na añaretaagui Taijaty poꞌa nderayhuꞌasýgui katu marangatuvarepýramo nderekohápe ambyasy ãngágui reikóva

guiquihiyebo ñote (4) ruguai, nderaihu raci agui ñote catu ||ñote (4)|| Ág̃a neporãmby marangatu chepytyvõramo,

Maranga aboripiramo nderecohapee amboaci anga guirecobo.Nacheangapyhyveichéne chembopochyhague rehe

poyhuháva ndachepyꞌaporãiramo eguerekóvo jepi mbaꞌe oporomoangaipáva reñyrõ aguyjépe neanguérava oguerekóramo jejaꞌo

Ang(5) ndegracia marangatu chepitiboramo, nacheangaipa yebibeyce coireneAng(5)poyhuháva ndachepyꞌaporairamo eguerekóvo jepi mbaꞌe oporomoangaipáva reñyrõ aguyjépe neanguérava oguerekóramo jejaꞌo
ndemoyro pohubaba ño chepia poramo berecobo yepi mbae poromo angaipaba reriro agui guiyepe a ñe angucatabo guirecobo ramo
amomboy abe Pay (6) Avare(7) nderecobia upe opacatu cherembiabicue ymombeu haguaPay (6) Avare(7)avei Paꞌi avare nderekovia upe iñangaipa omokañy cherembiasakue omombeꞌu hag̃ua
hece chequaitaba mboayecatubo ramoHese cherekomara pohãnóvo ombojeroviáramo taneñyrõanga
Tandeñyro anga chebe Cheyara ndeporoporiahubereco miri yngatuhaba reheÑandejára ndereporiahuvereko jajaposeꞌỹmeguáva rehe
nde rugui marangatu cheyerobahabete cheraihu raci agui nderemimombocacuera rehe ramoNde Túva Marangatúgui cheroviahávare cherayhuraságui neresẽreirivaꞌekue rehe ramo.
Amen IESVS.(5)(5) IESVTaꞌupéicha Hesu.
  • 2.8.1- Contrición: Yñangaipa hague mboacipába. Tupã raihupápe ñote (2). Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya Arte Preludio 1.876 Pág. 163. Ñote: Solamente, solo…Gramatica y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupi o Guarani P. Antonio Ruiz de Montoya Parte Segunda Tesoro 1.876 Pág. 252 v.
  • 2.8.2- Iesus: Jesús en latín, lengua oficial de los cristianos en ese tiempo, se convierte en HESU por CALCO (mecanismo por el cual una lengua incorpora a su léxico palabras provenientes de otras lenguas).
  • 2.8.3- Ang: alma Vocabulario de la Lengua Guaraní. Paulo Restivo MDCCXXII. Pag. 67. Ang: alma, espíritu, conciencia. Gramática y Diccionarios – Arte, Vocabularios y Tesoros de la Lengua Tupi o Guarani – Antonio Ruíz de Montoya Parte Segunda Tesoro 1876. Pág. 35.
  • 2.8.4- Miri: pequeño, chico, poco, humilde. Arte de la Lengua Guarani. Antonio Ruiz de Montoya 1724. Pág. 252
  • 2.8.5- Ñote: Solamente, solo…Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupi o Guarani P. Antonio Ruiz de Montoya Parte Segunda Tesoro 1.876 Pág. 252 v.

Estar, juntar de cosas. Tesoro de la Lengua Guarani. Ruiz de Montoya Antonio 1.724 Pág. 289.

  • 2.8.6- Pay, Paꞌi; abare: sacerdote que cumple bien su oficio. Tesoro de la Lengua Guarani. Ruiz de Montoya Antonio 1.724 Pág. 10
  • 2.8.7- Avare: Abá, hombre,…sacerdote. Tesoro de la Lengua Guarani. Ruiz de Montoya. Antonio Parte Segunda Tesoro 1.639 Pág. 9
Haipy 1603
Hesaꞌyijo
Haipy 2007
Ymombeucatupiramo toico anga Santifsimo Sacramento,Imombeꞌukatupýramo Toiko Ãnga Marãngatupãvẽ temimeꞌẽte reruha ha kuñakarai tekomarangatujaraite
hae Señora Santa Maria yepi maraney ociriepe oñemon. Piramobe angaipaipi agui ypicirombirera.María jepínte imaraneꞌỹva osyry pe oñemondýi ypyramoguare angaipa ypy ipysyrõmbýramo
Amen IESVS. (2)Iesus (2)Taꞌupéicha Hesu
  • 2.9.1- Alavar: Mombeꞌukatupyrã. Gramática y Diccionarios Arte, Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní P. Antonio Ruiz de Montoya Parte Primera Vocabulario 1.876 Pág. 46.
  • 2.9.2- Iesus: Jesús en latín, lengua oficial de los cristianos en ese tiempo, se convierte en HESU por CALCO (mecanismo por el cual una lengua incorpora a su léxico palabras provenientes de otras lenguas).
PCherayra eré chebe, oycópe Túpá?Che raꞌy eremi chéve oĩpa Tupã
MBTa Pay (1), oycó ñánga.(2)Heẽ añetehápe Paꞌi, oĩ
PMbobipé (3) Túpá oyco?Mboy Tupãpa oĩ
MBMoñepeñote(4) Túpá oycó.Peteĩnte Tupã oĩ.
PMamo(5) tepé túpá reconi?Mamoitépa oĩ
MBYbapé hecóni, ybipe heconi, mamo pabe (6) ahé heconiYvága, yvy ha avei opaite hendápe
PAbápe (7)Túpá?Mávapa Tupã
MBTuba, Tayra, Espiritu Santo mbohapí personas Túpá moñeperamo ñote(8) oycó.Túva, Taꞌýra, Pytu Marangatu, mbohapy oñemopehẽ peteĩnte jey oiko.
PMara (9) tepé mbohapí personas oycóramo, Túpá moñeperamo ñote oyce.Mbaꞌeichaitépa mbohapyvéva oikoramo. Tupã moñepeteĩramo añoite oiko.
MBAng (10) mbohapí personas oycoé oyo huguí; Tuba nia (11) ndoycoy Tayramo, ndoycoy abe (12) Espiritu Santo ramo: Tayra abé ndoycoy Tubamo, ndoycoy abé Spíritu Santo ramo. Hae emoña (13) abé Spíritu Santo ndoycoy Tubano, ndoycoy abé Tayramo, Mbohapibe aeté personas moñépeñote hecó: hae emoñaramo mbohapí moñeperamo ño Tuparamo heconí.Ã mbohapyvéva oiko ojohegui, Túva ndoikói Taꞌýra, ndoikói avei Pytu Marangatu ramo. Tupã haꞌe upéicha avei, Pytu Marangatu ndoikói Túvaramo, ndoikói avei Taꞌýraramo, mbohapyvéva ava noñepeheꞌãi heko ha ipahápe peteĩ Tupãramonte oiko.
PHae ngui quarací (14), yací (15), yací tatá guazú (16), eychú(17), amaberá, amatirí, ybitiruzú abe nguí paye yába(18), tupichuari(19) yara yaba, buraheytara yába abó: oñemó Túpá anbaé, Tupape egui?Haꞌégui umíva, kuarahy, jasy, jasy tata guasu, eichu, amavera, amatiri, yvytyrusu, ava paje Tupichuajára. Oñemotupagui avei, Tupãpa avei.
MBAni, na(20) Túpá ruay(21), Túpá remi mo manguera ñ{ote egui, ae catú y baga ojapó aracaé y porama abe, ybí abe oyapó y poráma abé ñandebe pabe guarama, ñanderecócatu rámá.Nahániri umíva ndahaꞌéi Tupã. Tupã remimoñanguéra añoite. Haꞌe katu yvága ojapo arakaꞌeve, ypóra avei, yvy avei ojapo ypóra opavavépe g̃uarã ñanderekokaturã.
PMbaepe ñandereco catu rámá?Mbaꞌépa ñanderekokaturã.
MBTúpa quáábá, Túpá gracia, Túpá upé ñande ñemo catupirí haba húpa. Hae ñande manó ré ybapé Túpá rehe ñande pí (22) tuengatu, eguí ñanga mandereco catu rámá.Tupã kuaa, Tupã aguyje, Tupã upe ñandekatupyrýva. Ha ñane manóre yvápe Tupã rehe ñandepytu katu, koꞌava ñanderekokaturã.
PHae co ñande recobé pabiré (23) oycópe tecobé amboe(24) ñandebe guarama (25)?Ko ñande rekove rire oikópa tekove ambue ñandéve g̃uarã.
MBTa(26) oyco ñangá: ñande angá (27) nia nomanoy, ñande rete manoramo, mbae mimbaba angá rapicha, no mano bae ráma ruay, ndiyá píríche heco bore.Añete oiko: ñane ãnga nomanói, ñande rete omanóramo, ãnga rapicha mbaꞌe mimbipáva, nomanoivaꞌerã, ndaijapyraichéne hekove rekovore.
PMara ñanderecoramo pe Túpá gracia ya yo (28) hune, co ñande recobe pípe (29), hae ñande recobe pabiré y hape abe tecobe pucu pobey (30) ma yarecone?Mbaꞌéichapa ñande rekóramo pe Tupã aguyje jajuhúne, ko ñande rekopýpe, ñande rekove rehehápe avei tekove puku paveꞌỹ jarekóne.
MBJesu Cristo rerobiabo, y ñeenga mboaye hapeHesu jeroviavo, ha iñeꞌẽmboajehápe.
PAbapé Jesu Cristo?Mávapa Hesu añetehápe.
MBJesu Cristo nanga, Túpá eteramo oycó, ñanderamo abe oyco no (31), ae (32) nia Túpá rayramo oycobo, oycó ñanga, ñanderamo oñémoñá aracae Señora Santa María maraney (33)rigepe, hae oa ychí Señora Santa Maria gueco maraney rereco y rámo yepe (34), hae omano curuzú pípe ñande angaipabagui ñandepiciro haguama rehe.Añetehápe Hesu añetehápe Tupãitéramo oiko, ñandéramo avei oiko añete, haꞌe avei Tupã raꞌýramo oikóva, ñandéicha avei oiko, oñemoñarakaꞌe María Marangatu kuña karai Maraneꞌỹ ryépe. Haꞌe oa oguerekoꞌỹre marã Hesu omano kurusúpe ñande angaipa rehe, ñande pysyrõ hag̃ua.
PMára tepé (35) ománo Túpa namo (36) guecoramoMarãitépa omano Tupã ñanderekove
MBOmano nága nanderamo guecoramo, hae rirí (37) ara mbohapí haba pípe oycobe yebí, hae rire oyeupi ybapé, hae á é pé heconí tecobe pucu pabeyma rereco baramo.Omano añete, ñandéramo heko, haꞌe ára mbohapyhápe oikove jey, haꞌe ojupi yvágape, haꞌe hekove puku paveꞌỹ herekoramo.
PEré ang chebeno Jesu Cristo ñande pábe (38) rehe mamó haguera rehe yaha pabé tepé y bopare?Emombeꞌu chéve Hesu opavaverépa omanohague, jaha hag̃ua maymáva yvágape.
MBJesé Cristo rerobia hereyma, hae herobia hara yepé herobiatay ñote ramo, y ñe agua mboayé ey mamondo hoyche y hapone, aña retamengatu ohone, teco acicate apíreyma porarabo.Hesu reroviahaháreꞌỹ, ha jeroviahárajepe, reroviaitéramo, omboꞌajere iñeꞌẽ nomanoichéne, ndohoichéne, ha ndojeroviáiva aña retãme ohóne, teko asykatu apyraꞌỹma angatápe
PHae Jesu Cristo rerobiacatu hara yñeenga mboaye catu hape, ohope ybapere?Hesu reroviakatuhára iñeꞌẽ mboaje katuhápe, ohópa yvágape.
MBTa, (39) ohó nangane, hae abapó guori pape gueté (40) revé, ó angá revé tecobé catupirí apí (41) reyma oguerecone: hae emona haguama rehe Jesu Cristo ara cañí (42) ramo ouné pabe recó cuera rehe oyrurebo ñandebe: hae egui (43) rama rehe teonguara opacatú oycobe yebine, haeramone.Héẽ oĩ ohohápe avaeteve hiꞌanga oipeꞌa rehe tekotẽve katupyry ypy oguerekóne: upéicha hag̃uáma Hesu ára okañýramo oúne opavave ñande rekove ojerurévo ñandéve: upéva rehe teꞌõnguéra opokatúva oikove jeýne, haꞌeramone haꞌeramóne.
PHae guí ynangaípabae cuera merá pe heconi ne aña retame ohó hagua mey ma rehere?Iñangaipakuérapa hekovaíva añaretãme oho hag̃uáma.
MBYcaray bey (44) mbaꞌe oñé mougaray recabo ño, Túpá ray ramo, hae Santa Madre Iglesia membíramo, ocaray haba rehe oñe moñangaba egui ño abanga gui oyepí ciró habeté.Ikarai jey mbaꞌe oñemongarai rekávo. Tupã raꞌýramo, ha avei Tupão Marangatu membýramo, ikaraiháre oñemoñangávagui ojepysyroete.
PMará eyabé (45) pe Santa Madre Iglesia aré (46) rae (47)?Maꞌerã eja Sy Tupã marangatu rehe.
MBCaray pábe Túpá upe y ñemouoongaba, hae pabe rubicharamo Jesu Cristo reconí, Pay Pápá abe y bipe, hecobiareté: cobae (48) upé Santa Madre Iglesia yae (49)Karai pavẽ Tupã upe iñemoñangava haꞌe mburuvicha pavẽ Hesu reko, haꞌe Túva Tenonde avei ha yvýpe hekoviarete: upéva haꞌe sy Tupão Marangatu haꞌéva.
PHae gui (50) icaria bae cuera ocaraybiré iñangay paramo marape heconine añeretáme ohó haguamey me rehene?Haꞌégui ikaraikuéra ikoraive iñangaipáramo hekópe añaretãme oho hag̃uáma.
MBOñemombeú mangané abaré upé ó (51) angaipa paguera mboací catu hapeOñembeꞌúramo avarépe, angaipakuéra ombohasykatúva.
PHae emoña hecoramo, oho ybapene?Haꞌe emoña hekóramo ohopa yvápe
MBTa oho nangane Túpá ñandepuay (52) taba Santa Madre Iglesia ñande pua. Taba abé omboaye catu tapieramo, ang año nánga Túpá ray hu catu mbae pabe azoce, hae ñandepábe ñande ye ay hú nunga, yande yo ay hu catu – Amen JesusHéẽ oho Tupã ñanemopuꞌã Tupão Marangatu rupi omboaje katu topaite, ñaneaño Tupã rayhu katu mboꞌégui henyhẽvo haꞌe ñande rayhy añete ha ñande rayhu katu.

Kuatiañeꞌẽita

[jehaijey | emoambue kuatia reñoiha]

3.1- Aranduka puruete

  1. Galeano Olivera, David – Guarani Ñeꞌẽkuaaty - Lingüística (en) Guarani. Gráfica Saúl. 2002. Paraguaýpe Paraguay. Pág. 290.
  2. Guarania. Felix de, Avañeꞌẽ Poty Selección Lexicográfica. Servi Libro 2005 Paraguaýpe Paraguay. Pág. 239.
  3. Guasch. Antonio – Diccionario Castellano/Guaraní y Guaraní/Castellano. Ediciones Loyola. Quinta Edición.1.981 Paraguaýpe. Pág. 789.
  4. Guasch. Antonio, Ortiz. Diego – Diccionario Castellano/Guaraní – Guaraní/Castellano. CEPAG. 13 Edición.1.996 Paraguaýpe- Paraguay Pág. 834.
  5. Peralta. Jover, Ozuna Tomás – Diccionario Ñeꞌengueriru Guaraní / Español = Español/ Guaraní. Editorial Tupã 1.950 Buenos Aires. Pág. 426.
  6. Restivo. Paulo –Lexicon Hispano-Guaranicum “Vocabulario de la Lengua Guaraní” MDCCXXII 1.722 Santa Mariae Majoris. Pág. 545.
  7. Ruiz de Montoya. Antonio, Tesoro de la Lengua Guaraní 1.639. Madrid. Pág. 409.
  8. Ruiz de Montoya. Antonio – Gramática y Diccionarios “Arte Vocabulario y Tesoro de la Lengua Tupí o Guaraní“1.876 Viena Paris. Pág. 414.
  9. Ruiz de Montoya. Antonio – “Arte de la Lengua Guaraní Santa María la Mayor. 1724. Pág. 330.
  10. Troxler Vda. de maldonado, Olga, Neꞌeryru Marangatu. 2.004. Paraguaýpe. Pág. 541.

3.2- Aranduka puru pytyvorã

  1. Aragona. Alonso de, Primera Gramática de la Lengua Guaraní Ediciones Montoya. 1980. Posadas Pág. 45.
  2. Arquidiócesis de Paraguaýpe, Hablo con Dios… 1990 Paraguaýpe. Pág. 88.
  3. ---------------------, Yo creo Pequeño Catecismo Católico Editorial Verbo Divino 2001 España Pág. 157.
  4. Decuod Larrosa. Reinaldo Julián, Jopare Pyahu Imprensa Metodista. 1963 Brasil. Pág. 491.
  5. Genes. Ida, Ñeꞌeroky Editorial Hispana Paraguay SRL 1ª. Edición 1999 asunción. Págs. 877.
  6. Guarania. Felix de, Gran Diccionario Katygara. Centro Editorial Paraguayo SRL1998 Mariano Roque Alonso Págs. 527.
  7. Guarania. Felix de, Katygara Miri. Centro Editorial Paraguayo SRL 2003 Mariano Roque Alonso. Págs. 463.
  8. Guarania. Felix de, Neꞌe Atya Miri – Zada Ediciones 2.007 Asuncion Pag. 193.
  9. Lustig. Wolf, Ñeꞌendy. Gustaavsburg: Guaraní Arandu.2.005 Alemania Pág. 183.
  10. --------------------------------Ñeꞌeryru Ikuaapaveva Guaraní. Editorial Guaraní Edición 2002. Paraguaýpe Paraguay. Pág. 899.
  11. Ortiz Mayans. Antonio Guasch, Gran Diccionario Castellano-Guaraní/Guaraní-Castellano. Eudepa 1.996 Sao Paulo Brasil Pág. 543.
  12. Rojas Aranda. María Antonia, Ñeꞌeryru Guaraní Serie ATENEO 2003 Paraguay Pág. 190.
  13. Servín. Juan Vicente, Peteĩha Ñeꞌeryru Guaraníme. Editora Litocolor.2003 Paraguay. Pág. 336.
  14. Trinidad Sanabria. Lino, Gran Diccionario Avañeꞌe Editorial Occidente SRL1 Edición 2002 Colombia Pág. 736.