Guarani ñe'ẽjoaju pypegua

Guarani ñe'ẽjoaju pypegua (karaiñeꞌẽme: Elementos de la oración guarani)

Mbotovéva

Teroñeꞌẽ (sujeto)
Teroñeꞌẽjeꞌéva (predicado)
Teroñeꞌẽ pypegua (elementos del sujeto)
Teroñeꞌẽjeꞌéva pypegua (elementos del predicado)

1. Teroñeꞌẽ

Ogueru heta mbae che sy.

Teroñeꞌẽ niko pe máva oñe'ẽvagui ñe'ẽjoajúpe.

Techapyrã: Amo karai Irala marangatuete Choreygua ojoguákuri

Teroñe'ẽ Teroñe'ẽje'éva

2. Teroñeꞌẽjeꞌéva

Teroñeꞌẽjeꞌéva niko oje'éva guive teroñe'ẽre.

Techahpyrã: (Amo karai Irala) ojoguákuri ao Kamépe kuehe nendive

Teroñe'ẽ Teroñe'ẽje'éva

3. Teroñeꞌẽ pypegua

3.1. Teroñe'ẽte (Núcleo del Sujeto)
3.2. Tero moĩmbaha (Complementos o modificadores del Sustantivo)

3.1. Teroñe'ẽte Teroñeꞌẽ pýpe, haꞌehína ñeꞌẽ oñemombaꞌeguasuvéva.

Techapyrã:

	Amo	karai	Irala	marangatu	Chorey-	-gua	ojoguákuri
Ñeꞌẽysajakuaa:	teroja	tero	tero	teroja	tero	ñeꞌẽriegua	ñeꞌẽtéva
Ñeꞌẽjoajukatu:	T e r o ñ e ' ẽ	T e r o ñ e ' ẽ	T e r o ñ e ' ẽ	T e r o ñ e ' ẽ	T e r o ñ e ' ẽ	Teroñe'ẽje'éva	Teroñe'ẽje'éva
			Teroñe'ẽte

3.2. Tero moĩmbaha

3.2.1. Moĩmbaha Moteĩva (Complemento determinativo)
3.2.2. Moĩmbaha Teróva (Complemento apositivo)
3.2.3. Moĩmbaha Tekome'ẽva (Complemento atributivo)
3.2.4. Moĩmbaha Mba'éva (Complemento diferencial o especificativo)

3.2.1. Moĩmbaha Moteĩva: Ha'e pe teroja moteĩva (Techaukarã, mba'éva, papapýva, térã kuaa'ỹva) omoambuéva terópe.

Techapyrã:

	Amo	karai
Ñeꞌẽysajakuaa:	teroja	tero
	moteĩva
Ñeꞌẽjoajukatu:	t e r o ñ e ꞌ ẽ	t e r o ñ e ꞌ ẽ
	moĩmbaha	teroñeꞌẽte
	moteĩva

3.2.2. Moĩmbaha Teróva: Ha'e pe tero omoambuéva terópe. Mokõive oĩvaꞌerã ojoykére.

Techapyrã:

	Amo	karai	Irala	marangatuete
Ñeꞌẽysajakuaa:	teroja	tero	tero	teroja
	moteĩva			tekomeꞌẽva

Ñeꞌẽjoajukatu:	t e r o ñ e ꞌ ẽ	t e r o ñ e ꞌ ẽ	t e r o ñ e ꞌ ẽ	t e r o ñ e ꞌ ẽ
	moĩmbaha	moĩmbaha	teroñeꞌẽte
	moteĩva	teróva

3.2.3. Moĩmbaha Tekome'ẽva: Ha'e pe teroja tekome'ẽva omoambuéva terópe.

Techapyrã:

	Amo	karai	Irala	marangatuete
Ñeꞌẽysajakuaa:	teroja	tero	tero	teroja
	moteĩva			tekomeꞌẽva

Ñeꞌẽjoajukatu:	t e r o ñ e ꞌ ẽ	t e r o ñ e ꞌ ẽ	t e r o ñ e ꞌ ẽ	t e r o ñ e ꞌ ẽ
	moĩmbaha	moĩmbaha	teroñeꞌẽte	moĩmbaha
	moteĩva	teróva		tekomeꞌẽva

3.2.4. Moĩmbaha Mba'éva: Ñe'ẽriregua "gua" ojoaju peteĩ teróre ha péicha -oñondive- omoambue hikuái peteĩ terópe.

Techapyrã:

	Amo	karai	Irala	Choreygua
Ñeꞌẽysajakuaa:	teroja	tero	tero	tero ñeꞌẽriregua
	Moteĩva			iñeꞌẽpehẽteĩva

Ñeꞌẽjoajukatu:	t e r o ñ e ꞌ ẽ	t e r o ñ e ꞌ ẽ	t e r o ñ e ꞌ ẽ	t e r o ñ e ꞌ ẽ
	moĩmbaha	moĩmbaha	teroñeꞌẽte	moĩmbaha
	moteĩva	teróva		mbaꞌéva

Jesarekopyrã

Sapyꞌánte moĩmbaha mbaꞌévagui ojehekýi térã noñembojoapýi pe ñeꞌẽriregua “gua”, jepémo upéicha haꞌe gueterei moĩmbaha mbaꞌéva. Noĩmbáinte.

Techapyrã:

	Amo	kure	kaꞌaguy	oñani	pyaꞌe
Ñeꞌẽysajakuaa:	teroja	tero	tero	ñeꞌẽtéva	ñeꞌẽteja
	moteĩva				tekoguáva

Ñeꞌẽjoajukatu:	t e r o ñ e ꞌ ẽ	t e r o ñ e ꞌ ẽ	t e r o ñ e ꞌ ẽ	teroñeꞌẽjeꞌéva	teroñeꞌẽjeꞌéva
	moĩmbaha	teroñeꞌẽte	moĩmbaha	teroñeꞌẽjeꞌete	moĩmbaha
	moteĩva		mbaꞌéva		opaichagua tekoguáva

Ñeꞌẽjoaju “Amo kure kaꞌaguy oñani pyaꞌe” jaꞌétarõ hekopete, jaꞌevaꞌerã “Amo kure kaꞌaguygua oñani pyaꞌe”.

4. Teroñeꞌẽjeꞌéva pypegua

4.1. Teroñeꞌẽjeꞌete (Núcleo del Predicado)
4.2. Ñeꞌẽtéva moĩmbaha (Complementos o Modificadores del Verbo)

4.1. Teroñeꞌẽjeꞌete

Péva haꞌe ñeꞌẽtéva, haꞌégui pe ñeꞌẽ tee térã katu ñeꞌẽ oñemombaꞌeguasuvéva teroneꞌẽjeꞌévape.

Techapyrã:

	Irala	ojoguákuri	ao	Kamépe	kuehe
Ñeꞌẽysajakuaa:	tero	ñeꞌẽtéva	tero	tero ñeꞌẽiregua	ñeꞌẽteja
				iñeꞌẽpehẽteĩva	araguáva

Ñeꞌẽjoajukatu:	teroñeꞌẽ	t e r o ñ e ꞌ e j e ꞌ é v a	t e r o ñ e ꞌ e j e ꞌ é v a	t e r o ñ e ꞌ e j e ꞌ é v a	t e r o ñ e ꞌ e j e ꞌ é v a
		Teroñeꞌẽjeꞌete

4.2. Ñeꞌẽtéva Moĩmbaha

4.2.1. Moĩmbaha mbohasapyréva (Complemento Directo)
4.2.2. Moĩmbaha mbohasapyreꞌỹva (Complemento Indirecto)
4.2.3. Moĩmbaha Opaichaguáva (Complemento Circustancial)

4.2.1. Moĩmbaha mbohasapyréva: Haꞌe pe ñeꞌẽ térã ñeꞌẽ aty hoꞌáva ári ñeꞌẽtéva mbohasapyréva remiandu. Haꞌe avei pe ombohováiva porandu “mbaꞌépa”.

Techapyrã:

	Amo	karai	ojoguákuri	ao
Ñeꞌẽysajakuaa:	teroja	tero	ñeꞌẽtéva	tero
	moteĩva		mbohasapyréva

Ñeꞌëjoajukatu:	teroñeꞌẽ	teroñeꞌẽ	teroñeꞌẽjeꞌéva	teroñeꞌẽjeꞌéva
			teroñeꞌẽjeꞌete	moĩmbaha
				mbohasapyréva

4.2.2. Moĩmbaha mbohasapyreꞌỹva: Haꞌe pe moĩmbaha mbohasapyre rireguáva, hoꞌáva ári avei ñeꞌẽtéva remiandu. Haꞌe avei pe ombohováiva porandu “mávape”.

Techapyrã:

	Amo	karai	ojoguákuri	ao	Kamépe
Ñeꞌẽysajakuaa:	teroja	tero	ñeꞌẽtéva	tero	tero ñeꞌẽriregua
	moteĩva	mbohasapyréva	mbohasapyréva		iñeꞌẽpehẽteĩva

Ñeꞌẽjoajukatu:	teroñeꞌẽ	teroñeꞌẽ	t e r o ñ e ꞌ ẽ j e ꞌ é v a	t e r o ñ e ꞌ ẽ j e ꞌ é v a	t e r o ñ e ꞌ ẽ j e ꞌ é v a
			teroñeꞌẽjeꞌete	moĩmbaha	moĩmbaha
				mbohasapyréva	mbohasapyreꞌỹva

4.2.3. Moĩmbaha Opaichaguáva:

4.2.3.1. Araguáva (de tiempo):
4.2.3.2. Tekoguáva (de modo):
4.2.3.3. Maꞌereguáva (de causa):
4.2.3.4. Tendaguáva (de lugar):
4.2.3.5. Moirũguáva (de compañía):
4.2.3.6. Mbaꞌepeguáva (de medio):

4.2.3.1. Araguáva: Haꞌe ñeꞌẽteja araguáva omoambuéva ñeꞌẽtévape. Ombohovái porandu “arakaꞌápa”.

Techapyrã:

	Amo	karai	ojoguákuri	ao	kuehe
Ñeꞌẽysajakuaa:	teroja	tero	ñeꞌẽtéva	tero	ñeꞌẽteja
	moteĩva				araguáva

Ñeꞌẽjoajukatu:	teroñeꞌẽ	teroñeꞌẽ	t e r o ñ e ꞌ ẽ j e ꞌ é v a	t e r o ñ e ꞌ ẽ j e ꞌ é v a	t e r o ñ e ꞌ ẽ j e ꞌ é v a
				moĩmbaha	moĩmbaha
				mbohasapyréva	opaichagua
					araguáva

4.2.3.2. Tekoguáva: Haꞌe ñeꞌẽteja tekoguáva ha papyguáva omoambuéva ñeꞌẽtévape. Ombohovái porandu “mbaꞌéichapa”.

Techapyrã:

Pe kuñataĩ oguata porã

ñeꞌẽteja
moĩmbaha
opaichagua
tekoguáva

4.2.3.3. Maꞌereguáva: Ko moĩmbaha haꞌehína pe ombohováiva porandu “mbaꞌére”.

Techapyrã:

Kalo ndoúi hasykatúgui

moĩmbaha
opaichagua
mbaꞌereguáva

4.2.3.4. Tendaguáva: Ko moĩmbaha haꞌehína ombohováiva porandu “moõ” térã “mamo”.

Techapyrã:

Kalo ojogua ijao Paraguaýgui

moĩmbaha
opaichagua
tendaguáva

4.2.3.5. Moirũguáva: Ko moĩmbaha ombohovái porandu “máva ndive”.

Techapyrã:

Peru ojoguákuri ao nendive

moĩmbaha
opaichagua
moirũguáva

4.2.3.6. Mbaꞌepeguáva: Ko moĩmbaha ombohovái porandu “mbaꞌépe”.

Techapyrã:

	Tani	ohókuri	mbaꞌyrú-	-pe
Ñeꞌẽysajakuaa:	tero	ñeꞌẽtéva	tero	ñeꞌẽriregua
				Iñeꞌẽpehẽteĩva

Ñeꞌẽjoajukatu:	teroñeꞌẽ	t e r o ñ e ꞌ ẽ j e ꞌ é v a	t e r o ñ e ꞌ ẽ j e ꞌ é v a	t e r o ñ e ꞌ ẽ j e ꞌ é v a
				moĩmbaha
				opaichagua
				mbaꞌepeguáva

Ehecha avei

v • e Guarani ñeꞌẽ
Hembiasakue ha iñemohenda	Guarani Haiꞌymakuaaty • Guarani reko ha ñeꞌẽ • Ñeꞌẽrapokuaa
Ñeꞌẽtekuaa, ñeꞌẽpukuaa ha ñeꞌẽjoajukatu	Ñeꞌẽjoaju pypegua (Ñembojoja • Ñeꞌẽjoaju Guaraníme • Ñeꞌẽ omýiva hendágui • Ñeꞌẽpehẽtai oñemohendajeýva • Ñeꞌẽriregua • Ñeꞌẽteja Guaraníme) • Ñeꞌẽjoaju rekopegua • Ñeꞌẽysajakuaa • Puꞌae aty • Terarãngue • Tero ha Teroja guaraníme • Ñeꞌẽjoajuha • Ñeꞌẽpykuaa Guaraníme • Ñeꞌẽtéva ha iñemohenda • Taꞌãngaꞌi kuatiapyre • Ñeꞌẽndýi Guaraníme • Ñeꞌẽpuporã
Ehecha Avei	Káso Ñemombeꞌu • Ayvu rapyta • Ore Remiandu Ñeꞌẽ • Guarani Ñeꞌẽte ha Arandu Anamandaje • Guarani Ñeꞌẽ Rerekuapavẽ • Paraguái Ñeꞌẽasahára Aty • Yvy Marãeꞌỹ Fundación